Yıldız mimar Daniel Libeskind asla küçük düşünmüyor. Las Vegas’ta yapılan son projesi, ABD tarihinde özel girişimle yapılmış en büyük projenin bir parçası. Spiegel Online’da yapılan söyleşide yıldız mimar şu anda daha büyük projeler yapmanın neden önemli olduğunu ve Groun Zero’da süren tartışmalarda neden bıktığını açıklıyor.
Daniel Libeskind
63 yaşındaki Daniel Libeskind, dünyanın en çok tanınan mimarlarından biri. Gençliğinde profesyonel olarak müzisyenlik ve uzun yıllar mimarlık teorisyenliği yaptıktan sonra oldukça ileri bir yaşta, 52 yaşında ilk binasını tasarlayan mimarın binaları hep “inşa edilmesi imkasız” olarak görülürdü. Yaptığı pek çok binanın yanında, Berlin’de Yahudi Müzesi’ni tasarladı ve Dresden’deki Askeri Tarih Müzesi yenilemesi tamamladı. En çok bilinen çalışması ise muhtemelen New York Dünya Ticaret Merkezi’nin yeniden inşa edilmesi için hazırladığı masterplandır.
Aria Resort & Casino, Las Vegas
SPIEGEL ONLINE: Sayın Libeskind, siz, ABD’de özel girişimle yapılmış en büyük projenin bir parçası olan 8,5 milyon $’lık Las Vegas “Kent Merkezi” projesinin dev alışveriş merkezi “Kristal”in tasarımcısısınız. Tiffany, Gucci, Prada gibi lüks mağazaların da bulunduğu ticari bir merkez tasarladınız. Bu ekonomik kriz döneminde bu biraz çağdışı değil mi?
Daniel Libeskind: Tam tersi. Özellikle insanların parası olmadığında yapılacak bu denli cesur ve finansal değeri olan projelerin yapılması gerçekten çok önemlidir. Bu dönemde sıradan projeler yapılmamalı. Sadece bunun gibi kriz zamanlarında insanlar dışarı çıkıp gerçekten olağanüstü işler yaparlar. Empire State Binası ve Rockefeller Merkezi de bu şekilde inşa edilmiştir.
“Kristal”
SPIEGEL ONLINE: Empire State Binası söylediğiniz gibi Büyük Buhran sırasında yapılmıştı ama 20 yıl boyunca kar edemedi.
Daniel Libeskind: Doğru, önümüzdeki birkaç yıl daha Kent Merkezi projesi gibi projeler göremeyeceğiz. Ancak müşterimizin vizyonu gerçekten sıra dışıydı. Tamamen geleceğe yönelik bir vizyondan bahsediyorum. Bu tür bir mimarlığın pek çok yönden zamanının çok ötesinde olduğu gayet açık.
Kristal’in dışı ve lüks alışveriş alanı
SPIEGEL ONLINE: Yani siz Los Angeles Times’tan Christopher Hawthorne’ın “Kent Merkezi projesi, yükseliş döneminin son yankısıdır” fikrine katılmıyorsunuz.
Daniel Libeskind: Kentleri dönüştüren büyük vizyonlar yok olmayacaktır. Cesaretimizi kayvedip daha küçük evler yapmaya başlamayacağız. Elbette bu pek çok yönden zor bir dönem ancak aynı zamanda da mimarlığı ve burada ne yaptığımızı yeniden düşüneceğimiz bir dönem.
Kristal’in içi
SPIEGEL ONLINE: Peki, Las Vegas’ta yapmakta olduğunuz tam olarak nedir?
Daniel Libeskind: Benim fikrim, ticaret, kültür ve eğlence arasındaki ayrımı ortadan kaldırmaktı. “Müzeleri şuraya, evleri ise buraya yapalım”ı çok gördük şimdiye kadar. Ben, oldukça saldırgan ve cesur bir mimari mekan yaratmak istedim. Bu nedenle de Kristal, daha çok, Gucci çanta almaya gideceğiniz olağanüstü bir müze.
SPIEGEL ONLINE: Yani, “alışveriş merkezleri yeni müzelerdir” mi demek istiyorsunuz?
Daniel Libeskind: Bu oldukça ironik aslında: Ne zaman kültürel bir proje yapsam –ki çok sayıda müze inşa ettim- müşteri projenin ticari olarak tutarlı olmasını istedi ve para kazandıracak bir müze mağazası da yaptık. Ama ticari yapılardaki müşterilerim için de aynı şey geçerli. Para kazanmak isterlerken kültürel değeri de arttırma talepleri oluyor.
SPIEGEL ONLINE: Ticaret kültürdür.
Daniel Libeskind: Her zaman öyle oldu. Çok sevdiğimiz ve değer verdiğimiz kentlerin en canlı caddelerine bakın. Benim burada fikrim Vegas Strip’in kentsel alanını genişletip insanların gelip dolaşması için bir mıknatıs yaratmaktı.
SPIEGEL ONLINE: Ama Las Vegas aslında kentsel bir mekan değil. Tamamı beton oteller, casinolar ve fantezilerden oluşan bir yer.
Daniel Libeskind: Kesinlikle öyle. Burada tek kentsel mekan caddeler. Benim Kristal ile yaptığım, Las Vegas’ta mekanı çok radikal biçimde yeniden tasarlamaktı. Burası normalde çok hayalperest ve kalitesizdir ve diğer mekanların nostaljik bir hayalidir. Kristal ise yüzsüzce çağdaş bir yapı. Buradaki diğer mekanlarda hiç gün ışığı yoktur. Biz ise gün ışığını içeri davet ettik. Bu aynı zamanda dünyada “altın sertifikalı” en büyük yapı. (LEED Yeşil Bina Derecelendirme Sistemi içinde ikinci en yüksek sertifikadır)
16 Aralık 2009, “Kent Merkezi”
SPIEGEL ONLINE: Yine de inşa etmesi oldukça zor olsa gerek. Kaynağın yarısı MGM Mirage’dan diğer yarısı ise şu anda kendi finansal sorunlarının ortasında olan Dubai World’den geliyor. Bunu nasıl başardılar?
Daniel Libeskind: Bu soruyu MGM Mirage’a sormalısınız. Benim için bu projenin, hem de tamamının bu kadar kısa sürede tamamlanmış olması inanılmaz. Üstelik şimdi pencereden dışarı bakınca da Las Vegas’ın geri kalanının farklı bir zaman diliminde olduğunu görüyorsunuz.
SPIEGEL ONLINE: Konu açılmışken, New York’taki Dünya Ticaret Merkezi’nin yeniden inşa edilmesi projeniz de yıllardır sorunlarla boğuşuyor. Sizin asıl vizyonunuz büyük oranda yok edildi. Tüm bunların üzerine hala projenin içinde misiniz?
Daniel Libeskind: Bu oldukça karmaşık bir proje. Burada tek bir yatırımcı ve tek bir müşteriden bahsetmiyoruz. 11 Eylül aileleri var, New York ve New jersey’nin belediye başkanları, 7000 civarında mühendisiyle dev Liman İşletmesi, Metropoliten Transit İşletmesi ve Yol İşletmesi de var.
“Kent Merkezi” içinde Norman Foster’ın Harmon Hotel kompleksi
SPIEGEL ONLINE: New York Times sizi, Ground Zero Projesi’ni kastederek “inanılmaz biçimde küçülen Daniel Libeskind” olarak tanımladı. Buna hiç kızmadınız mı?
Daniel Libeskind: Tabi ki kızdım. Böyle bir proje büyük paralara mal olur, ekonomiye bağlıdır ve oldukça da sinir bozucudur. Ama son anlaşma benim 2003 yılında hazırladığım masterplana büyük oranda dayalı. Elbette üzerinde çalışması oldukça zor bir proje. Ama ben Ground Zero’nun hemen yakınında yaşıyor ve çalışıyorum ve bu sırada pek çok şey olup bitiyor. Anıt yükseliyor, caddeler birleşiyor, Özgürlük Kulesi yapılıyor, bu sırada diğer birkaç kulenin de yapımına başlanıyor. Ama bunun ne kadar çabuk tamamlanacağı parasal duruma bağlı.
Kent Merkezi’nde César Pelli’nin Aria Resort & Casino’su
SPIEGEL ONLINE: Bu proje neredeyse 7 yıldır sürükleniyor.
Daniel Libeskind: Orijinal Dünya Ticaret Merkezi kulelerinin ne kadar zamanda tamamlandığına bir bakın. (başlangıçtan bitişe 8 yıl) Şunu unutmayın, burası 930 bin metrekarelik ofis alanı bulunan 6,5 hektarlık bir yer. Sadece bir anıt ya da bir kuleden bahsetmiyoruz, neredeyse bütün bir Amerikan kentini tasarlamak gibi bir şeyden bahsediyoruz.
Aria Hotel’in içi
SPIEGEL ONLINE: Norman Foster, Frank Gehry, David Childs gibi Manhattan’daki pek çok ünlü meslektaşınızın projelerinde kriz nedeniyle ya küçülme oldu, ya projeler durduruldu ya da tamamen vazgeçildi. Sizin işlerinize bu nasıl yansıdı?
Daniel Libeskind: Bunun çok zor bir dönem olduğu konusunda hiçbir şüphe yok. Ancak insanlar ufak umut ışıkları görmeye başladılar. Ben çok şanslıyım çünkü çok çok meşgulüm şu sıra. Dünyanın dört bir yanında çalışıyorum ve muhtemelen bunun da yardımı büyük.
Aria Poker Odası
SPIEGEL ONLINE: Siz aynı zamanda Almanya’da da çalışıyorsunuz. Ancak Lüneburg’daki bir üniversite eklentisi projeniz çok büyük ve çok şatafatlı olduğu şeklinde eleştirilerek tartışmalara neden oldu. Ayrıca finansal olarak uygunluğu konusunda da şüpheler var. Bu konuda neler söyleyeceksiniz?
Lüneburg’daki üniversite eklentisi
Daniel Libeskind: Bu projenin yakında gerçekleşeceğini umuyoruz. Şu anda geliştirme aşamasındayız. Tam bir tarih veremem ama onaylanana kadar pek çok sorunu aşması gerekecek.
SPIEGEL ONLINE: Politikacıları dahil etmeden proje yapmak daha kolay olmaz mıydı?
Daniel Libeskind: Bu çok soyut bir soru. Mimarlık kamusal bir sanattır. Bir dahinin stüdyosunda kendi başına oturup yapacağı bir iş değildir. Daha küçük projelerde bile çok büyük paralara ihtiyacınız var. Connecticut’ta henüz bir evi tamamladım ve inanın küçük bir ev bile büyük bir çaba gerektiriyor. Ve çevresinde hep kamusal bir çerçeve bulunuyor. Bu çerçeve ise bir yandan mimarlığın kısıtlamaları ama aynı zamanda da çekirdeği. Çok kentsel bir iş. Ben bunun giderek daha da kamusal bir hal aldığını düşünüyorum, insanlar giderek daha çok dahil olmak istiyorlar. Groun Zero’nun en iyi yanı, ilk aşamalardaki kamunun katılımıydı. Demokrasinin doğası tam olarak budur.
Libeskin’in masterplanını hazırladığı Ground Zero
SPIEGEL ONLINE: Las Vegas’ta toplumun tepkisi nasıl oldu? Orada insanlar camlı, pencereli, gün ışıklı ve açık alanlı mekanlara alışık değiller.
Daniel Libeskind: Konuştuğum herkes çok hevesliydi. Orada 12 bin iş imkanı yarattık. Bu bile küçük bir başarı değil aslında.
SPIEGEL ONLINE: Bugün bile olsa, bu kadar büyük bir proje olmasını nasıl karşıladınız?
Daniel Libeskind: Müşteri bana ilk geldiğinde ben de biraz çılgın buldum açıkçası ama biraz çılgın olmanız da şart.
Yazı ve Görseller: Spiegel Online
Çeviri: Mimdap
5 Yorum
neriman
d.libeskind dünya çapında bir star ve onun krizle bizim bildiğimiz ve yaşadığımız türden sıkıntısı olamaz. o yukarıda söyldeiği gibi devletlerin daha büyük kamusal yatırımları şu ara yapamamalarından şikayetçi.
okan sarıca
Amerika’da ve ya dünya metropollerinde krizin dinamiği daha değişik işliyor. Yatırımlarda mutlaka bir yavaşlama oluyor. Ona bakarsanız petrol zengini Arap ülkelerinde mekanizma çok çok değişik, hiç hız kesmiyor.
Fakat Libeskind’ın söylediği, 29 bunalımında Empire State’ın yapılması kararı gibi yani krizde yatırım yapılması dev ülkelerin dev şirketlerinin göze alabileceği bir durum.
Buna rağmen şimdilik kentsel yatırımlar yavaşlasa bile kamusal alanı biçimlendiren dev yatırım ve proje fikri artık dünyayı sardı ve çok kısa zamanda yine kaldığı yerden devam edecektir.
Cüneyt Akbulut
esas konuşulması gereken mesele krizdir. ülke krizi, ekonomik kriz ve mimarların krizi. bu asıl meseleye kimse bir çözüm aramıyor. sanki doğal seleksiyon sürsün bir çok mimar ayak altından çekilsin gitsin gibi bir vaziyet yaşadığımız şey.
Orhan Doğu
Bizde kriz mimarları en başta değilse bile ortada bir noktada vurur. Öyle vurur ki diğer sektörler normalleştiğinde bile bu alan açılmaz. Ama bundan önemli başka bir şey daha var ki, mimarların statüsü ve gelirleri günden güne erimekte ve sıradan bir teknik adam haline dönüşmektedir. Yani krize ihtiyaç olmadan bile mimarlar kötü hayat koşulları ile karşı karşıya olacakları bir düzen hep önlerindedir artık. Krize karşı diğer alanlardaki çalışan kesimi gibi mimarların da ciddi bir savunması yoktur. Mimarların böyle bir örgütlenmeleri yoktur mesela. Meslek odaları krizde mimarlar ne yapar diye bir sorunsalı hiç önlerine koymazlar.
feride
krizde mimarlar ne mi yapar, Daniel Libeskind gibi daha büyük işler yapar. şaka şaka. mimarlık hizmetinin talebinin kesilmesi değil midir mimara ait kriz, nasıl olur da bu talepte köklü bir yükseliş olmadan kriz atlatılır? ayrıca herkes Daniel Libeskind olmadığına göre.