Çağdaş Tasarımda Yeni Arayışlar

Eriyen Teoriler – Dönüşen Mimarlık Pratiği
C.Alper Derinboğaz / Y.Mim – Öğr. Gör.
Modernizm mekanın çevresinden ve koşullarından “özgürleşmesi”nin peşinde ki hikayesi yerini mekanın prograsif bir şekilde çözüldüğü “güya” nötralize mimarlıklarla baş başa bıraktı. “Tabula-rasa” ütopyası arkasına sığınmış estetik kaygılarla modernizim çok geçmeden kof bir stil görünümünü aldı. Sonrasında Post-Modernizm ve varyantlarının bizi bu boşluktan kurtarma kahramanlıkları ise indirgenmiş tarihselcilik veya çaresiz karakter yaratma çabalarıyla son buldu. Bu sözüm ona karakterlerin tasarımcıları bile şu anda yaptıklarını pişmanlıkla anmakta. Her ne kadar Türkiye yapı endüstrisi bu dönemleri, eş zamanlı olarak, hala yaşamakta olsa da tasarım kültürü olan her mimar yapılmakta olan bu dönem taklitlerine tatminsizlikle bakacaktır.
Peki şimdi bu tür bir arka planın ardından, böylesine çok sesliliğin olduğu, teknolojinin aşırı hızlandığı bir dönemde gerçekten de “her şey gider (everything goes)” mi? Yoksa güncel duruma cevap verebilen, köklü değişim içeren iyi mimarlıktan bahsedebilir miyiz?
Gerek mimarlık pratiği içinde gerekse akademik ortamda bunun cevabını ararken önemli olduğunu düşündüğüm bazı yollardan geçiyorum. Bunlar kısaca konularla ilişkili projelerle

söyle sıralanabilir sanıyorum:

Sürekli Deney: Platform Salon202
Bilimsel makale yayınına dayanan bir araştırmaya göre son on yılda üretilen bilgi insanlığın tarihi boyunca ürettiği bilgiden en az on kat daha fazla. Bilgi üretiminin bu kadar hızlandığı bir dönemde mimarlık öğrenmek de aynı kalır mı? Mimar olmak hala eskisi gibi usta-çırak ilişkisinde ki gibi uzun yıllar boyunca belirli bir iş yapma tarzını anlamaktan mı geçiyor, ya da “mezun olduğunuzda geçerliliğini yitiren bilgilerle donatıldığınız teknik lisans eğitimlerinde” ki gibi sınavlarla mı oluyor?
Bunlara alternatif olarak sürekli workshop – atölye diyebileceğimiz ardışık egzersizlerle sürekli üretim ve üretimden öğrenmenin esas alındığı bir süreci öneriyoruz. Salon202 bu okulda öğrencilerle birlikte denediğimiz sürekli deney ile öğrenme sürecini ve bulgularını izleyebileceğiniz bir “blog” sitesi. Beykent Üniversitesin’ de gerçekleştirdiğimiz “Perform Lab” dan Salih Küçüktuna ile hazırladığımız workshoplardan Şebnem Yalınay Çinici ile kurguladığımız “Hesaplamalı Teknolojiler” dersine kadar birçok sürecin ürünleri yer almakta.

Salon202 de yer alan konular genellikle hesaplama ve farklı sayısal araçlar ile düşünme ve üretme yeteneğini genişletmek ile ilgilidir. Böylelikle birbirinden kopan malzeme-ürün-tasarımcı ilişkilerini farklı bir biçimde yeniden kurmayı öngörür.
Yere Özgülük: Kayseri Kaleiçi Projesi
Dış Kale ve İç Kale olarak katmanlara ayrılan ve bu katmanlar arasındaki dolambaçlı / kademeli geçişlerin yarattığı fragmanlar ile farklılaşan Kayseri Kalesi, topografyanın yükseldiği noktalarda konumlanmış pek çok kale yapısının tersine ‘bakılan’ değil ‘yaşanan’, bedensel deneyime dayalı bir tarihi kesit ortaya koyar. Kalenin ölçek olarak çevre dokuyla farklılık göstermemesi de deneyimi güçlendirmeye yönelik bir fırsat üretir.

Kale kapladığı hacimle değil bu hacimi çevreleyen masif duvarların karakteriyle kimlik kazanır. Duvarların sürekliliğinin yarattığı özgün mekansallığı korumak ve kale hacmine eklenen yeni işlevlerin duvarlarla bire bir iletişim halinde kurgulanması projenin temel çıkış noktasını oluşturmaktadır. Tarihi eser olarak kale, uzak durulması gereken başka bir zamana ait bir obje olarak değil, bugün ile ilişki kuran ve kendine özgü değerlerini çağdaş mimarlık estetiklerine ileterek kente bağlanan bir değer olarak görülmektedir.

Tarihi yapılara ek projelerinde alışılageldik iki yaklaşımla karşılaşmaktayız: tarihi yapıya tamamen zıt yeni malzemeler ve yeni biçimsel kurgular önererek ‘eski’den uzaklaşmak, ya da mevcut yapıyı taklit ederek eski-yeni ayrımını bulanıklaştırmak. Proje bu yaklaşımlara bir alternatif olarak ortaya çıkmakta ve İç Kalenin mevcut durumuna zarar vermeden olabildiğince ilişkiye geçerek onu bugünde yaşatmayı hedeflemektedir.

Kalenin mevcut durumuyla sunduğu karakteristik yüzeylerle çevrelenmiş boşluk deneyimi değerli görülmekte ve sürdürülmesi hedeflenmektedir. Bu anlamda projeye bir nevi çeper genişletmesi olarak yaklaşılmış, avlunun bütünlüğü daha da zenginleştirilerek korunmuştur.
Lifli Yapı – Girift: Selimiye Cami Çevre Düzenlemesi Projesi

Ölçek referanslarla tanımlanır. Selimiye Camii etrafında “temizlenen” özgün kentsel girift (organik) doku Selimiye camiinin orijinal ölçeğini küçültmüş, anıtsallığını olumsuz etkilemiştir. Selimiye inşa edildiği dönemde kent merkezinde; çarşı bölgesi ve konutların oluşturduğu irili-ufaklı dokunun içinde yer almaktaydı. Bu parçalı örüntünün içinde yükselerek ilerleyip Selimiye ile karşılaşmak ve geniş düzlüklerden, tanımsız açık alanlardan, transit geçişlere açık araç yollarından oluşan parkın ortasında ki Selimiye’ ye yaklaşmak arasında büyük bir algılayış farkı vardır.

Özgün ölçeğin geri kazanılmasına yönelik çapraşık(girift) bir desen oluşturulmuştur. Girift mekan yapısı peyzaj örgüsünün getirdiği yeni ölçek, fonksiyonlu açık alanlar, alt mekanlar, festival ve etkinlik programı ile oluşturulmuştur.

Peyzaj örgüsü oluşturulurken üç ana unsur göz önünde bulundurulmuştur. Birincisi Selimiye’nin merkezcil konumu içinde diğer tarihi yapılarla bağlantısı ve bu bağları güçlendiren tarihi yaya aksları, ikincisi bölümlemeler ile Selimiye Cami’nin anıtsal büyüklüğünü geri kazanmak ve orijinal dokudaki insan ölçeğini yakalamaktır.

Açık Kaynak Tasarım : Zauna

Peki yıldız mimarların müzik veya sinema dünyasının yıldızlarını benzer biçimde giderek artan bir frekansta ortaya çıkmaları sizce daha ne kadar sürecek? Andy’ nin ünlü mottosu “herkes 15 dakikalığına ünlü olacak” durumu gerçekleştiğinde isimlerin ne kadar önemi kalacak? Açık kaynak kodlara benzer şekilde ortaklıkla tasarlanabilen üretilen durumlar mümkün olacak mı?
Bunu birebir denediğimiz en iyi örnek Avrupa Mimarlık Öğrencileri Kurullarında gerçekleştirdiğimiz üretimlerdir. Zauna’ dan Repose’a kadar birçok atölyede Avrupa’ nın her yerinden katılımcılarla mimarlığın hantal kurgusuna alternatif tamamen geçici mimari mekanlar üzerine fikirler geliştirip ürettik.

Tasarım prensibi basitçe ısınan havanın yükselme hareketini baz alan basit bir diagramının mimariye aktarılmasıdır. Tasarım ve uygulama süreci ise çok daha katılımcıdır. Zauna tasarımı uygulama sürecinde katılımcılardan gelen fikirler doğrultunda onlarca değişikliğe uğrayarak ve yeni çözümlerle hayata geçti.

Geçici Mekanlar – Sıfır Karbon İzi (Zero Carbon Footprint): Floatd Platformu

Tamamen geçici malzemelerle, tamamen geçici bir zeminde -denizde- mekan oluşturduğumuz bir projedir Float’d. Elefsina kenti sahil şeridinde, deniz üzerinde dans platformu, kokteyl bar ve lovebox olmak üzere %95 geri dönüşümlü platformlar inşa edildi float’d kapsamında. Taşıma kapasitesi toplamda 50-55 kişi olan platformlar görevini tamamladığında geride hiçbir iz bırakmayacak şekilde tamamen kiralanabilir endüstriyel ürünlerle oluşturuldu.