Afetlere sakınımlı kent yaratamamakla malul bir toplum muyuz?

Van depremi sürpriz mi?
Sadece depremlerden sonra “yara sarmaya” odaklanan devlet organları hazırlıksızdılar ve Kızılay’ın hem deprem açısından riskli hem de iklimi sert bölgesinde yeterli hazırlıklarının olmadığı anlaşıldı. Depremde en çok etkilenen Erciş ve köylerinde günlerce “devlet” beklenen yardım elini uzatamadı ve mağduriyet sürdü. Bu sırada ülkenin dört bir yanından vatandaşların yardım etme isteği ve çabası ile çeşitli belediye ve organizasyonlar eliyle yardım toplama inisiyatifleri kendiliğinden süratle bölgeye uzandı.

(Daha dün gece 5,6 ile Van bir kez daha sallandı ve bir otel ile onsekiz bina yerle bir, arama kurtarma çalışmaları devam ediyor. Artçısı bile yıkımlar yaratan bu depremi bir doğa olayı mı, bizim için şehirleşme ve yerleşim problemi mi, inşaat yapma beceriksizliği mi,… artık hangisi ise; her halde tartışılması lazımdır. Artık tamamen denetimsiz bir fiziksel çevrede yaşayıp yaşamadığımız sorgulamak zamanı gelmiş olmalı diye düşünerek ve bu sorgulamaya yol açmak umuduyla son günlerin ülkemiz güncel felaketini “gözlemimize” alıyoruz) Mimdap

Dünya ölçeğinde de “büyük” sayılan 7,2 lik Van depremi üç hafta kadar önce 23 Ekim Pazar günü saat 14 sıralarında duyulduğunda ortaya çıkabilecek negatif manzaranın ilk sinyalleri de alınmaya başlandı. Nitekim dakikalar ilerledikçe depremin çelişkili açıklanan büyüklüğü ‘netleşti’ ve ardından da bölgede yaşayanların fiziksel çevrelerinin gördüğü zarar ortaya çıkmaya başladı.

Depremden sonro futbol sahasına kurulan Kızılay çadırları

7,2 büyüklüğündeki Van depreminden sonra evleri yıkılanlar, barınma sorunu yaşayanlar için il saatler ve günler için aslında bir kriz yaşandı.

Sadece depremlerden sonra “yara sarmaya” odaklanan devlet organları hazırlıksızdılar ve Kızılay’ın hem deprem açısından riskli hem de iklimi sert bölgesinde yeterli hazırlıklarının olmadığı anlaşıldı. Depremde en çok etkilenen Erciş ve köylerinde günlerce “devlet” beklenen yardım elini uzatamadı ve mağduriyet sürdü. Bu sırada ülkenin dört bir yanından vatandaşların yardım etme isteği ve çabası ile çeşitli belediye ve organizasyonlar eliyle yardım toplama inisiyatifleri kendiliğinden süratle bölgeye uzandı.
Felaket anında yardımlaşma duygunun yerine “farklı” duygularla hareket edenler, bunları televizyon ekranlarından ve adına “sosyal medya” denilen yerlerden zikredenlerin ne yapıp neler söylediklerini buraya aktarmak istemiyoruz. Bir mimarlık portalının “gözlem” konusu olmaktan çok uzaklar çünkü. Bir felaket anında bile yardımlaşmayı şarta bağlayanlarla ilgili yorum yapmayı bu sayfalara aktarmak istemiyoruz.

DEPREMLERE DAİR BİLGİ VE DAVRANIŞ KAPASİTEMİZ…

Daha önce dünyada yaşanan İran, Çin, Haiti depremlerini ve yıkımlarını konu alıp, bu felaketlere dair haber ve görüntüleri ülkemizde korunma-sakınma bilinci oluşturmak adına gündemimize taşımıştık. Portalımızın kurulduğu yaklaşık on yıllık sürede “doğal afet” konusuna gösterdiğimiz hassasiyet sonuçta bu ülkenin fizik çevresinin afetlere dayanımlı olması, bu konuda toplumsal bilince katkı sunmak gayretli çabalar olarak değerlendirilmelidir.
Van depremi, depremler ülkesi olan yaşadığımız topraklarda halen (ve ne yazık ki daha bir süre boyunca da devam edecek gibi görünüyor…)özünde insana ve ancak yaşam yerlerinin sağlıklı inşa edilmesine dair devlet tarafından görevlerin yerine getirilmediğinin bir göstergesi gibi. Yine ülke insanımızın bunu sorgulamak ve vatandaşlık hakkı; ama aynı zamanda anayasal bir gereklilik olan “sağlıklı çevre” isteme, talep etme, mücadele verme yönünden zayıf ve istikrarsız bulunduğunun da göstergesi.

Bir yandan da depremlere karşı hazırlığı bir türlü “uyarı-eleştiri” sınırından öteye taşıyamayan, sorumluluk almak ve topluma bu meseleyi taşımakta hep bir adım geri kalan, hiçbir somut önerme-proje geliştiremeyen meslek örgütlerimizin, televizyonlarda her deprem sonrası uzman-yetkili sıfatıyla dizilip “fay muhabbeti” yaparak halkın algılama gücünü dumura uğratan ‘bilgi’ sahibi bilim adamlarının bütünlemesiz sınıfta kalmalarının açık bir göstergesi.

VAN DEPREMİ SÜRPRİZ Mİ?

Van depremi sürpriz sayılabilir mi? Van’da meydana gelen deprem hiç beklenmeyen bir olgu olarak mı karşımıza çıktı? Bu konuda Sakarya Üniversitesi tarafından hazırlanan raporda özetle şöyle deniyor:
“ Van depreminin bir sürpriz olmadığının belirtildiği raporda ilginç bir ayrıntıya yer veriliyor: Depremin merkezinin hemen yanında aktif bir fay yer almıyor.

Raporda, Van Gölü çevresinde tarihsel olarak, büyüklüğü 7’nin üzerinde geniş çaplı hasara ve can kaybına yol açan depremler, 1903 yılında Malazgirt, 1930 Salmas ve 1976 Çaldıran depremleri olarak sıralanıyor. Bunun yanı sıra yine aynı bölgede büyüklüğü 5-6 olan, can ve mal kaybına yol açan çok sayıda deprem meydana geldiği belirtiliyor.

Rapora göre, Van depreminin episantrının (yüzey merkezinin) Van şehir merkezinin yaklaşık 30 km kuzey batısında yer alıyor.

Van Gölü havzasındaki geçmiş deprem etkinliği ve yerleşimlerin zemin özellikleri dikkate alındığında 23 Ekim 2011 Van depreminin oluşumu gerek yer gerekse büyüklük ve oluşturduğu yıkım açısından bir sürpriz olmamıştır denilen raporda depremin hangi fay üzerinde oluştuğunun kesin olmadığı belirtiliyor. Rapor, depremin ters faylanma sonucu meydana gelmiş olabileceğini belirterek depremin hangi fay üzerinde olduğunun tespiti için Van Gölü havzasının tektonik yapısının incelenmesi gerektiğini ifade ediyor.” (www.haber.sakarya .edu.tr)

VAN DEPREMİ ve DEĞİŞTİREMEDİĞİMİZ DEPREM GERÇEĞİMİZ

Adına Kuzey Anadolu Fayı denilen ve Anadolu’nun kuzeyinde Ağrı, Van bölgesinde çatallaşarak başlayan keskin hat Ankara’nın üstünden İstanbul’a Marmara denizi içine dalıyor. Yüzyıllardır sürekli deprem ürettiği tarihsel belgelerle ve aletli ölçümün yapıldığı zamanlar da ise kayıtlı olarak bilinen bu hat ve çevresi tam anlamıyla deprem bölgesi aslında.
Daha genel bir ifadeyle ülkemizin neredeyse tamamı çeşitli derecelerde deprem olma olasılığı bulunan bir coğrafyada bulunuyor ve yıllardır bu mesele konuşuluyor. Deprem üreten fayların geçtiği güzergahın bilinmesine rağmen yerleşime açılan kentsel alanlarda yerleşim ve yapı yapma şartlarının yeterince uygun bir şekilde belirlenmemiş olması, riskli bölgelerde ise yapı yapmanın bu riskleri aşacak ölçüde dayanıklı imal edilmesiyle ilgili yeterli kanun-yönetmelik ve ilkelerin bulunmadığını öncelikle belirtmeliyiz. Fakat bundan da önemlisi sağlıklı çevre ve yaşanabilir yapı inşaatı için etkili bir yapı denetiminin gerçekleşmediği en başta gelen sebepler olarak durmaktadır.

İSTANBUL’DA DEPREM OLSA…
Peki İstanbul’da bir deprem olsa çadırlar nereye kurulacak? İşte bu sorunun cevabı 17 Ağustos depreminden sonra aranmaya başladı. İstanbul Valiliği koordinasyonunda ‘İl Afet Kurulu’ kuruldu. Kurul yaptığı çalışmalarda İstanbul’daki deprem alanlarını belirledi.

1999 yılında başlayan toplantılara katılan İstanbul İnşaat Mühendisleri Odası Başkanı Cemal Gökçe, o çalışmalarla ilgili Vatan gazetesine şu bilgileri verdi:

“Vali Erol Çakır’ın başkanlığında toplantılara başladık. 4-5 kez toplandık. Hem devlet kademesi, hem üniversite hocaları hem de sivil toplum kuruluşu örgütleri burada görev aldı. Depremden sonra İstanbul’da halkın toplanacağı ve kurulacak çadırların hangi alana yönlendireceğini tespit ettik. Özellikle park alanları, devlet arazileri seçilerek İstanbul’da 39 ilçede 480 nokta belirledik. Heyette yaklaşık 15 kişi vardı.”

Ancak Cemal Gökçe, aradan geçen süre içinde 480 deprem alanının hızla azaldığını söyledi: “Rakam yarı yarıya düştü. Oysa İstanbul’da en büyük sorun bu. Çünkü Van gibi geniş alanımız yok. Sokaklar yıkıldığında ulaşım da sağlanamayacak. Hatta bu alanlar ulaşımın nasıl sağlanacağından, hangi alana ne kadar çadır kuralacağına kadar tespit edilmişti. Ama şimdi bu alanlar yok edildi. Araziler zaman içinde dolmasın diye de devlet arazileri ve parklar seçilmişti. Ama 12 yılda sonuç ortada.”
İstanbul’daki deprem alanlarının akıbetine bakıldığında Gökçe’nin doğruluğu ortaya çıkıyor. 1999 yılında 480 olan alan sayısı, 2009 yılında kaymakamlıklar aracılığı ile yapılan yeni değerlendirmede 280’e düştüğü tespit edildi. 2010 yılında ise bu rakam 240’a kadar geriledi. Mesala Avcılar’da ayrılan 26 alanın sayısı 5’e indi. Bu sayının azalmasında, arazilerini değerlendirmek isteyen bazı vakıflarla kamu kuruluşlarının, arsalarını yatırımcılara satması etkili oldu.

HANGİ TOPLANMA ALANI İMARA AÇILDI

Üsküdar’da Devlet Malzeme Ofisi’nin arazisinde de 15 bin metrekarelik alana 270 çadır kurulacaktı. Ancak özelleştirme idaresi imar planını değiştirdi. Araziye üniversite yapılmasına karar verildi. İhalesi ise önümüzdeki günlerde yapılacak. 1999’da Kadıköy’de 27 farklı noktada 1.865.000 metrekarelik boş alanın çadır kapasitesi 29.730 olarak belirlendi. Ancak Bostancı’daki 180 çadır kapasiteli alanda şimdi rezidans yükseliyor.
Ortaköylüler’in toplanma alanı belirlenen Ermeni Vakfı’na ait arazi de rezidans oldu. 185 çadır için ayrılan yer ortadan kayboldu. Abide-i Hürriyet Parkı toplanma alanı olarak seçilen yerlerden biri. 35 bin metrekare alana 700 çadır kurulması planlanıyordu. Ancak Çağlayan Adliyesi yarısını kapladı.

ELDE VAR HÜZÜN

Neresinden bakarsanız bakın, yaşanan Van depremiyle gündeme gelen “deprem gerçeği” konuşmalarının arasına sızmayı başaran gerçeklikler iç karartıcı. Tedbir alınmamış, deprem riski görmezden gelinmiş ve her şey zamana bırakılmış. İstanbul’da beklenen büyük bir depremin bu güne değin gerçekleşmemiş olması ise şimdilik “şans” olarak nitelendirilebilir.

Herkese iyi “şans”lar mı dememiz yoksa alınması gereken tedbirleri bir an önce almak için herkesi sorumluluğa mı çağırmamız doğrudur?

İkincisini seçiyor, herkesi sorumluluğa çağırıyoruz.

Mimdap