Projelerin savaş meydanı Taksim

Elif İnce
Topçu Kışlası ve yayalaştırma projesi ile tartışma konusu olan Taksim’in tarihi tekerrürden ibaret. 57 yıldır Taksim’e, kimi cami, kimi garaj, kimisi ise süs havuzu yapmak istedi. Taksim, projelerin savaş meydanına dönse de kendisini korudu.

Taksim Meydanı’nın projeleriyle sınavı yeni değil. Meydan, 1955’te “Balkanlar’da emsalsiz olacak” süs havuzundan 86’da ‘dev akvaryum’lara ve şu sıralar gündemimize oturan ‘kışlada buz pisti’ne birçok gerçekleşemeyen projenin öznesi olmuş tarih boyunca. Projeler farklı olsa da bu kamusal alanın tepeden inme müdahalelerle tasarlanmak istenmesi hiç değişmemiş. Dev süs havuzu da, buz pisti de ‘parlak fikirler’ olarak sunulurken kamu ve sivil topluma söz hakkı tanınmamış. Kullanıcılarının gerçek ihtiyaçları, iktidarların meydan savaşına yenik düşmüş. Meydanın 57 yıllık proje serüvenini Hürriyet , Cumhuriyet, Milliyet gazetelerinden taradık.
1955 yılı ocak ayında çıkan bir haberde ‘Taksim gezisi’nin altında “Balkanların ve yakın şarkın en büyük garajı”nın hazırlıklarına başlandığı müjdelenmiş. Bundan birkaç ay sonra ise “Büyüklük itibariyle Balkanlar’da emsalsiz olacak” bir süs havuzunun haberi verilmiş. “Geceleri renkli ışıklarla aydınlanacak, etrafı çiçeklerle üslenecek” havuzla ilgili sorun ise 150 metreküp su alacak havuzun nasıl doldurulacağı olmuş. Bilhassa yaz mevsimlerinde halk, yüzünü yıkayacak su bulamazken Sular İdaresi Müdürlüğü’nün bu miktarda suyu havuza tahsis etmek istemeyeceği dile getirilmiş. Yine aynı sene, “Taksim’de ışıklı reklam kuleleri inşa edilecek” başlıklı haberde “Meydanın İstanbullular için bir eğlence merkezi haline getirilmesine” çalışıldığı yazılı…

100 dükkânlı yeraltı çarşısı
1960’larda İstanbul Belediye Başkanı Haşim İşcan, Karaköy, Unkapanı ve Saraçhane’de yeraltı geçitleri yaparken gözünü Taksim’e dikmiş. 1964’te çıkan bir haberde Taksim’e elips şeklinde bir yeraltı çarşısı yapılacağı duyurulmuş: “Viyana’daki yeraltı çarşısının benzeri olacak çarşıda, 100 dükkân bulunacak. Aynı zamanda bir yeraltı geçidi durumunda olan yeraltı çarşısı, bugün Taksim Meydanı’nda yaya trafiğinde görülen düzensizliği tanzim edecek.” Aynı haberin devamında ‘ Taksim Gezi Parkı ’nın altına içinde benzin istasyonu da bulunan iki katlı bir garaj yapılacağı, garaj yapıldıktan sonra parktaki büyük ağaçlar yerine ‘derine kök salmayan ağaçlar’ dikileceği anlatılıyor.

Yerüstünde akvaryumlar
Bedrettin Dalan’ın İstanbul Belediye başkanlığı döneminde Taksim’i yeraltına alma fikri bu sefer 3 kat olarak tekrardan karşımıza çıkıyor. ‘Taksim’e yeni çehre’ başlıklı, Eylül 1986 tarihli haberde proje şöyle anlatılmış: “Meydanın en üst katı park olarak yaya trafiği için, orta katı çarşı, en alt kat ise taşıt trafiği için düzenlenecek… Gezi’deki dükkanlar yıkılacak, otobüs durakları yeraltına alınacak, sergi üniteleri ve konferans merkezlerinin de bulunacağı alt çarşı merkezi sistemle ısıtılacak, ayrıca yürüyen merdivenle donatılacak, anıt parkta dev akvaryumlar kurulacak.” Dalan’ın seçimi kaybetmesiyle rafa kalkan proje, Nurettin Sözen’in de önüne gelmiş, ama yapılamamış.

Gezi Parkı’na cami projesi
28 Şubat ’a giden süreçte Taksim’e cami yapılması en hararetli tartışma konularından biri olmuş. Milliyet gazetesinde 19 Şubat 1997’de çıkan bir haber, o zaman Büyükşehir Belediye Başkanı olan Tayyip Erdoğan ’ın ‘Gezi Parkı’nda yapılacak cami için’ parkın altındaki dükkânlara yıkım tebligatı yollattığı iddia edilmiş. Aynı gün Hürriyet, Erdoğan’a “Taksim Camii’ne yer açmak için mi bu dükkânları yıkıyorsunuz?” sorusunu yöneltmiş ve “Daha şu anda kesin kararı verilmedi” cevabını almış. Erdoğan, amaçlarının Sözen döneminden kalma yeraltı projesini gerçekleştirmek olduğunu, yurtiçi ve yurtdışından 10 firmaya davet çıkardıklarını belirterek, “Taksim’deki araç trafiğinin tamamen yeraltına alınmasını isteyeceğiz. 3-4 ay içinde yarışma ve ihaleyi yapıp hemen proje inşaatına başlayacağız ” demiş. Alana cami değil spor alanı yapılmasını isteyen bir grup Taksimli ise her hafta sonu Gezi Parkı’nda buluşarak koşu ve spor yapmaya başlamış. O zamanlar tahliye kararına isyan eden dükkân sahipleri bugün de kışla projesine karşı savaş veriyor.

Yayalaştırma, Taksim’in reytingini arttırdı
İstanbul Büyükşehir Belediyesi ‘Seyristanbul’ adını verdiği proje ile İstanbul’un tarihi ve turistik noktalarına kurduğu kameralarla, dünyanın her yerinden canlı izlenmesini sağlıyor. İstanbul’da aralarında Taksim, Sultanahmet, Kapalıçarşı’nın da bulunduğu 25 nokta 24 saat canlı izlenebiliyor.
Yayalaştırma projesi ile yaşanan tartışmalar, “Taksim’de ne oluyor” sorusunu da gündeme taşıdı. Çalışmaların ne durumda olduğunu merak edenler, canlı kamera görüntülerinin izlenme rekoru kırmasına neden oldu. Görüntülerin izlenme oranı daha önceki aylara oranla yüzde 80 arttı.
Tartışmaların başladığı 14 Ekim- 14 Kasım tarihleri arasında 119 bin kişi ‘Taksim kamerasından’ inşaat alanını izledi. İnşaatın başladığı 3 tarihinden 14 Kasım’a kadar kameradan inşaat alanını izleyenlerin sayısı 52 bini buldu. Belediye yetkilileri. “Daha önce yatay bir seyir izleyen izlenme oranları Taksim’de bir anda yükseldi. İstanbul’un renkli dünyası 24 saat canlı olarak izleniyor”diyor

Kaynak : Radikal