HONAZ’DA MÜBADELE* EVİ
AÇILIYOR
Honaz Belediye Başkanı Yüksel Kepenek, Hisar Mahallesinde açılış hazırlıkları yapılan ve bitiş için son rütuşları yapılan, Honaz Mübadele Evi hakkında bizlere bilgiler verdi.
Mübadil çocuğu, fotoğraf sanatçısı Cengiz Akhisar, Makine Mühendisi Şeref Hazer ile birlikte yaptığımız ziyarette, başkan Kepenek; iki katlı, geleneksel Türk Evi mimarisine uygun Mübadele evini, içerisinde yer alacak mübadele ve mübadillere ait anı eşyaları, tarihi belgeler, fotoğraflar ve düzenlemesi ile ilgili ayrıntılı bilgiler verdi.
Ekim ayının son haftasında yapılacak açılış ve resepsiyon ayrıca kamuoyuna duyurulacak.
*
MÜBADELE NEDİR?
Türkiye-Yunanistan nüfus mübadelesi, 1923 yılında Lozan Barış Antlaşması’na ek olarak yapılan sözleşme uyarınca Türkiye Cumhuriyeti ve Yunanistan Krallığı’nın kendi ülkelerinin yurttaşlarını din esası üzerine tehcir ve zorunlu göçe tabi tutmasına verilen addır.
Göçe tabi tutulan kişilere ise mübadil denir.
Mübadele ile 1.200.000 Ortodoks Rum, Anadolu’dan Yunanistan’a; 500.000 Müslüman da Yunanistan’dan Türkiye’ye göç etmek zorunda kalmıştır.
Mübadele kapsamına giren kişiler ile mübadele kapsamına girmeyen kişiler arasındaki ayrımın ana kıstası ırk ya da dil değil din olduğu için Rum denenlerin arasında, Türkçeden başka dil bilmeyen ve konuşmayan Türk Ortodoks Hristiyan Gagavuzlar ile Karamanlı Ortodokslar, Yunanistan’dan gelen Müslümanların arasında da Türklerin yanında Karacaova, Drama, Kavala ve Kesriye’den gelen Bulgarca ve Makedonca konuşan Pomaklar, Rumence konuşan Ulahlar, Yunanca (Romeika) konuşan Patriyotlar ve kendi dillerinde konuşan Arnavutlar da bulunmuşlardır.
Türkiye-Yunanistan nüfus mübadelesi kapsamında Türkiye’de sadece İstanbul ile Gökçeada (İmroz) ve Bozcaada’da oturan Rumlar, Yunanistan’da ise sadece Batı Trakya Türkleri mübadeleden muaf tutulmuşlardır.
Mübadelede Dırama, Girit, Kesriye, Filorina, Kozana, Nasliç, Grebene, Kavala, Selanik, Vodina ve Yanya’dan Türkiye’ye gelen nüfus; Doğu Trakya ve Batı Anadolu’da Rum azınlığın ayrılışı ile boşalan yerlere iskân edilmişlerdir. Mübadillerin yoğun olarak iskân edildikleri şehirler; Adana, Balıkesir, Bilecik, Bursa, Çanakkale, Edirne, İstanbul, İzmir, Kayseri, Kırklareli, Kocaeli, Manisa, Mersin, Niğde, Nevşehir, Samsun, Sinop, Tokat ve Tekirdağ idi.
Değişimin çok büyük bir bölümü 1923-1924 yıllarında yaşanmış ancak geriye kalan az sayıda olayda 1930 İsmet İnönü-Venizelos sözleşmesine dek zorunlu göç uygulamasına devam edilmiştir. Zorunlu göç, gerek Türkiye gerek Yunanistan ekonomisinde yaklaşık yirmi yıl süren ağır bir krize yol açmıştır.
İnanca dayalı olarak yapılan zorunlu mübadele sonrası yaşanan dram ve ayrılık, Türk toplum yaşamında ve Balkanlarda yaşayan Türkler üzerinde derin kırılganlıklar yaratmış; mübadeleyi konu olan belgeseller, filmler, kitaplar ve müzikler yayımlanmıştır. Yönetmenliğini Çağan Irmak’ın yaptığı sinema filmi “Dedemin İnsanları” ve anonim Selanik türküsü “Bir Fırtına Tuttu Bizi”, dikkat çeken eserler olmuştur.
Denizli’ye 1923-1927 yılları arasında 2728 mübadil yerleştirilmiştir. Çoğu da Honaz ilçesi ile Denizli İstiklal Mahallesinden giden Rumların yerine yerleştirilmiştir.
Honazlı Yazar Kemal Yalçın EMANET ÇEYİZ Kitabında, Emrah Varol da VATANI YÜREĞİNDE TAŞIYANLAR kitabında mübadilleri anlatmıştır.
