Antalya’da devam eden Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi Taraflar Konferansı’nda (COP31) iki gündem çarpışıyor. Bir tarafta COP31’in ev sahibi Türkiye’nin de içinde olduğu bir grup ülke, enerjide elektriğin payını artırma gibi sorunun kenarından dolaşan konuları gündeme alırken diğer tarafta emisyon azaltımı ve iklim adaleti talep eden ülkeler ve onların gündemi var. Bilim de yüreğimiz de ikinci gruptan yana ama COP31’in gündemini iklim adaleti yönüne çevirmek için müzakerelerin sürdüğü “mavi alan”da bu konuları tartışmak yeterli değil. Alanın dışına çıkmak, iklim meselesini hayatımızın gündemi yapmamız şart.
Dünya, COP31’e gelirken heybesinde, aşırı hava olayı kaynaklı onlarca felaketi de beraberinde getirdi. Dün basın toplantısına katıldığım Nepal heyeti, Ağustos ayında meydana gelen sel felaketini bir daha gözlerimizin önüne getirdi. Himalayalar’da buzulların hızla erimesi yaklaşık bin 500 kişinin ölümüne neden oldu, 5 binden fazla kişi de hâlâ kayıp. Dünya Meteoroloji Örgütü, yazın Avrupa’da sıcak hava dalgalarının 50 bin kişinin ölümüne neden olduğunu açıkladı. Orman yangınları, seller her ülkede hem ölü sayısını hem de mali yükü artırıyor. Heybe bu olaylarla dolu.
∗∗∗
Nepal’in 1750 yılından bu yana, yani Sanayi Devrimi’nin başından günümüze kadar olan sürede küresel emisyonlara katkısı binde 12. Yüzde bile değil. Yazın karşı karşıya kaldığı felaket ise ülkenin gayrisafi hasılasının yüzde 10’una bedel. Nepal yetkilileri 5 milyar dolara yaklaşan bir yardıma ihtiyaçları olduklarını söylüyor ancak şu ana kadar gelen destek miktarı ise milyon dolarlar seviyesinde. İklim adaletinin en güncel örneğini COP31’de Nepalli yetkililer anlatmaya çalışıyor. COP’un başkanları Türkiye ve Avustralya’dan da destek aldıklarını söylüyorlar ancak somutlaşan rakamlar sorunu çözmekten çok uzak.
∗∗∗
Bu yılki toplantının en önemli gündem maddesi uyum finansmanı aslında. Gelişen ülkeler sadece bir seferlik para yardımı istemiyor, uyum finansmanı adı altında mali desteğin sistemli bir hale getirilmesini de talep ediyor. Uyum meselesi sadece hasarı karşılamaktan ibaret sanılmamalı. Örneğin, Nepal’in erken uyarı sistemleri olsaydı, binlerce insan belki bugün hayattaydı. Nepal ve birçok gelişen ülkenin bu finansmana ihtiyacı var. Ve bu finansmanın, ülkelerin geleceğini ipotek altına alan yüksek faizli krediler şeklinde değil, hibeler ve çok uygun koşullu krediler şeklinde verilmesi de gerekiyor. Bunu da elbette atmosferdeki seragazı emisyonlarından tarihsel anlamda en çok sorumlu olan ülkeler yapmalı. Küresel karbondioksit emisyonlarının yüzde 23’ünden sorumlu ABD, yüzde 16’sından sorumlu AB ve yüzde 15’inden sorumlu Çin örneğin.
∗∗∗
Türkiye için de iklim adaleti konusunda ayrı bir sayfa açmak gerek. Tarihsel emisyonların yüzde 0,7’sinden, güncel emisyonların ise yüzde 1,1’inden sorumlu Türkiye bir Nepal değil. Atmosfere en çok seragazı emisyonu bırakan ülkeler sıralamasında artık 14’üncü ve kişi başına düşen emisyonları da artıyor. Bu yüzden de uluslararası arenada da sorumluluğu değişiyor. Sadece başka ülkelere karşı sorumlu da değiliz. Bu yıl Antalya’da hortum, İstanbul’da sel yüzünden hayatını kaybedenlere, kömür madeni için ormanı yok edilen, termik santrallar yüzünden yıllardır nefes almakta zorlanan Afşin-Elbistanlılara karşı da mevcut ve geçmiş hükümetlerin bir iklim adaleti borcu var. Borcu ödemenin yolu bu krizi durdurmaktan, yapılan hatalardan vazgeçmekten geçiyor. Batman’da petrol arayıp Muğla’da kömür yakarak ve Antalya’da COP31 düzenleyerek iklim adaleti sağlanmayacak. 81 ile gaz getirmekle övünüp, COP31’de metan emisyonlarını azaltmayı konuşarak da bu iş olmayacak. Makam arabalarınızdan inmeden geldiğiniz COP toplantısında petrol tüketimini azaltmak için toplu ulaşımı nasıl konuşacaksınız? Yaralarımızı sarmak için nutuklara değil eyleme ve adalete ihtiyacımız var.
Kaynak: Birgün
