1 Eylül 2026’da, Balear Sosyal Konut Modeli, 2026 OBEL Ödülü’nün sahibi olarak açıklandı. Bu ödül döngüsünün odak noktası, mimarinin çağdaş toplumu destekleyen sistemlerle eleştirel bir şekilde ilgilenmesini ve bu birbirine bağlı ağların hızlanan küresel zorluklara yanıt olarak nasıl yeniden yapılandırılabileceğini incelemesini gerektiren “Sistemlerin Yeniden Yapılandırılması” idi.
Ekonomist ve bağımsız danışman Cris Ballester ile mimar ve kamu görevlisi Carles Oliver tarafından oluşturulan Balear Sosyal Konut Modeli, 2019 ve 2023 yılları arasında geliştirilen, kamu konutuna yönelik altı maddelik bir yaklaşımdır ve mevcut sosyal, çevresel ve ekonomik zorluklara yanıt olarak tedarik, mimari, malzeme, enerji, mülkiyet, kamu kapasitesi ve öğrenmeyi bir araya getirerek geleneksel uygun fiyatlı konutlara ek değer ve konfor sağlamaktadır . ArchDaily ile yapılan bu röportajda, modelin yaratıcıları, sosyal konutu yaşanabilir bir yer haline getirmenin kökenlerini, hedeflerini ve maddi zorluklarını tartışıyor.
Bu model, Balear Adaları’nda kamu tarafından inşa edilen konutların uzun süredir düşük kaliteyle anılması nedeniyle sosyal konut anlayışını yeniden düşünme ihtiyacından doğdu . Bu algıyı değiştirmekle görevlendirilen teknisyenler Cris Ballester ve Carles Oliver, Balear Konut Enstitüsü (IBAVI) ile birlikte çalıştılar. Başlangıçtaki hedef, kamu konut stokunu %50 artırmaktı; bu hedef nihayetinde %70’in üzerine çıktı. Üç ila üç buçuk yıllık kısa bir süre içinde bu hedefe ulaşmak, çok sayıda düzenlemeyle başa çıkmaktan COVID-19 pandemisini ve artan hammadde fiyatlarını atlatmaya kadar kendi zorluklarını beraberinde getirdi; tüm bunlar olurken modelin kendisi de hazır bir plan üzerinden değil, çalışmalar sırasında kademeli olarak şekillendi. Projeyi yönlendiren sorular, en başından itibaren, gerçek bir konut acil durumuna nasıl hızlı bir şekilde yanıt verileceği, bu hızın ne gibi bir etkiye sahip olacağının anlaşılması ve ekonomik açıdan, sakinlerin ne kadar ödeyeceği ve gerçek uzun vadeli maliyetlerin ne olacağıydı.
Bu binalar nihayetinde kamusal alanın sınırlarını belirliyor. Dolayısıyla, çirkin sosyal konutlar inşa ederseniz, sonunda sosyal sorunlar yaratacak ve geliştireceksiniz. Bu nedenle, sosyal konut için ayrılan bir bütçe dahilinde yatırım yaptığınız an, hem içinde yaşayan insanlar hem de tüm mahalle için daha iyi bir şeye yatırım yapmış olursunuz.
Yaratıcılar, ilk konseptten teslimata ve günlük yaşama kadar her binanın tüm yaşam döngüsünü kapsayan bir bağlılığı tanımlıyorlar. İlk anahtarların teslim edilmesi ve kiracıların taşınması yaklaşık iki buçuk ila üç yıl sürdü; bu noktada, modelin sadece bir fikir olmaktan çıkıp kanıtlanabilir bir şekilde mümkün hale geldiğini söylüyorlar. Bu bağlılık, binalarda nasıl yaşanıldığına da yansıyor ve zaman içinde orada yaşamanın “yaşam maliyeti” olarak tanımladıkları şeye sürekli dikkat ediliyor. Onlara göre, modeli başka yerlerde çoğaltmak iki şeye bağlı: cesaret, çünkü stratejiler kopyalanabilir ancak sonuçlar her zaman yerel koşullara göre farklılık gösterecektir ve gerçek anlamda çok disiplinli iş birliği. Mimarların, ekonomistlerin ve hukuk ekiplerinin izole bir şekilde çalışmasının işe yaramayacağını, ilgili farklı mesleklerin birlikte çalışması gerektiğini savunuyorlar.
Hassasiyet, tekrar eden bir tema: pasif ve aktif bina stratejileri arasında bütçelerin nasıl bölündüğündeki hassasiyet ve malzeme seçimindeki hassasiyet; çünkü bir tasarım, malzemenin ne olduğuna bakılmaksızın ona dayatılmak yerine, malzemenin özel özelliklerine göre oluşturulmalıdır. Bu hassasiyet, kamu ihalelerinde belirli malzemelerin doğrudan belirtilmesini engelleyen AB satın alma hukuku çerçevesinde çalışmaya da uzandı. Çözüm, bir malzemenin doğrudan adını belirtmek yerine, gerekli özelliklerini ve niteliklerini tanımlamaktı; bu yol, iklim değişikliği mevzuatının mümkün olan her yerde düşük karbonlu ve yerel malzemeleri desteklemesiyle mümkün oldu. Modelin başka yerlerde uygulanmasının, yerel paydaşları, düzenleyici boşlukları ve o yere özgü mevcut malzemeleri anlayarak, net bir “kaynak haritası” oluşturmakla başladığını öne sürüyorlar. Onların ifadesiyle, bu farklı boyutlar en başından itibaren dikkate alınmalıdır.
Keşfettiğimiz şey şu ki, bölgemiz üzerindeki etki, ya da yerel malzemelerin kullanımı, bölgenin dayanıklılığını artırabilir ve rekabetçi bir bölge yaratabilir. Çünkü bu yerel iş gücü anlamına geliyor, yeni işler yaratıyor, belki yeni endüstriler ortaya çıkabilir veya ortadan kalkmak üzere olan endüstriler aniden yeniden faaliyete geçerek ev inşa ettiğimiz aynı yerde para kazandırabilir.
Cris Ballester ve Carles Oliver’ın Balear Adaları Sosyal Konut Modeli’ni kendi sözleriyle tartıştıkları röportajın tamamını izleyin ve diğer ödüllü, geleneksel olmayan mimari girişimleri keşfetmek için ArchDaily’nin önceki OBEL Ödülü dönemlerine ilişkin haberlerini inceleyin.
Kaynak: Arch Daily
