Mimari, hatırladıklarımızın şekillenmesinde ne gibi bir rol oynar?
Müzeler ve kültür kurumları genellikle tarihin korunduğu ve sunulduğu yerler olarak anlaşılır. Ancak binaların kendileri de bu öykünün bir parçasıdır. Neyin görünür kılındığını, kimin tarihine yer verildiğini ve çevremizdeki kültürlerle nasıl karşılaştığımızı belirlerler.
Bu yazıda, kültürel mimariyi dört temel fikir üzerinden inceliyoruz: temsil, yeniden kazanım, üretim ve sivil yaşam . Smithsonian Ulusal Afrika-Amerikan Tarihi ve Kültürü Müzesi ve MOWAA’dan, sanatçı atölyelerine ve kamusal müzelere kadar, mimarinin kültürü sadece muhafaza etmekten daha fazlasını nasıl yapabileceğini araştırıyorum. Kültürün sorgulandığı, üretildiği, paylaşıldığı ve yeniden şekillendirildiği koşulların yaratılmasına nasıl yardımcı olabileceğini inceliyorum.
Adjaye Associates
Koleksiyonlar, tarihin kendisi gibi, nadiren sabittir. Her yeni nesil, geçmişi kendi değerleri ve koşulları merceğinden yeniden yorumladıkça değişirler. Mimari ise bunun aksine, çoğu zaman dikkat çekici derecede sabittir. Sadece bir kap değil, ilk izlenimlerimizi çerçeveleyen, mekândaki hareketimizi koreograflayan ve karşılaştığımız şeylerle kurduğumuz duygusal ve entelektüel bağlantıları etkileyen kurgulanmış bir anlatıdır.
Kültürel yapılar genellikle bireyler olarak bizden daha eskidir; bu da kendi içinde müzakere edilmesi gereken bir ilişki yaratır; yaşları onlara belirli bir otorite kazandırır. Bir müze sadece bir koleksiyona ev sahipliği yapmaz veya yorumlanması için bir ortam sağlamaz, aynı zamanda tarihin yeniden inşasına katılır. Mimari bir kimlik anlamına gelir ve bu şekilde kolektif hafızamızı etkiler.
Bu sorumluluk son yıllarda giderek daha da önem kazanmıştır. Dünyanın dört bir yanında müzeler, anıtlar, arşivler ve kültürel kurumlar, hangi tarihin anlatılacağını yeniden değerlendiriyor. Kimlik, aidiyet ve kamusal hafıza soruları artık küratörlük pratiğiyle sınırlı kalmıyor, mimariyi de etkiliyor. Binalar, eserleri barındırmaktan veya birden fazla bakış açısının bir arada bulunabileceği alanlar sağlamaktan daha fazlasını yapmalıdır. Bir müze binası, kültürün tekil veya statik olmadığını kabul etmeli ve farklı tarihlerinin karşılaşılabileceği, sorgulanabileceği ve anlaşılabileceği alanlar yaratmalıdır.
Bu, David Adjaye’nin kültürel çalışmalarında tekrar eden bir endişe olmuştur. Müzeler, galeriler, kütüphaneler ve sanatçı atölyeleri genelinde, Adjaye Associates, mimariyi kültürel alışveriş koşullarını görünür kılmanın bir aracı olarak ele almıştır.
Bellek Temsil Olarak
Müzeler, geçmiş hakkında hatırladıklarımız üzerinde her zaman önemli bir güce sahip olmuştur. Koleksiyonlarında, kim olduğumuzu veya ne olduğumuzu temsil edecek kadar önemli görülen nesneler bulunur. Koleksiyonlar tarafsız değildir, aksine onları şekillendiren sosyal ideolojileri, karar verme yetkisine sahip insanları ve bu insanların saklanmaya değer olduğuna inandıkları şeyleri yansıtır.
Bugün kendimize sorduğumuz zor soru şu: Neyi korumaya değer olduğuna kim karar veriyor? Belki de daha önemlisi, neyi korumamaya karar veriyor? Kültürel miras koruma sorumluluğu, belirli kurumlar, uluslar ve entelektüel gelenekler etrafında birikme eğilimindedir. Gerçekte dayatılmış bir hiyerarşi olmasına rağmen, zararsız gibi görünen otoriter bir ağırlık merkezi haline gelir.
National Museum of African American History and Culture, Washington, D.C.
Dışlanmış ve silinmiş insanlar seslerini duyurmaya başladığında ne olur? O zaman kültürel kurumlarımızda ne göreceğimizi kim seçer? Ve binalar, sorgulanan sömürgeci kategorilere dayalı, önceden belirlenmiş bir küratöryel vizyon etrafında tasarlandığında ne olur?
Temsil önemlidir ve politiktir. Kültürel mekanlar tarihi korumaktan daha fazlasını yapar. Tarihe kimin ait olduğu ve birbirimize anlattığımız hikayelerde ne gibi bir yere sahip oldukları konusunda iddialarda bulunurlar.
Smithsonian Ulusal Afro-Amerikan Tarihi ve Kültürü Müzesi (NMAAHC) güçlü bir örnektir. Ulusal Anıt Alanı’ndaki son boş arsada yer alması son derece semboliktir. Amerika Birleşik Devletleri’nin ulusal kimliğini temsil etmeyi seçtiği kurumların yanında yer almaktadır. David Adjaye’nin de belirttiği gibi, “Afro-Amerikan tarihini kabul eden, ancak bu nedenle Amerika’nın köleliği aştığını ve evrensel insan hakları haline gelen sivil haklar hareketini başlattığını da kabul eden” bir müzedir. Müzenin varlığı Amerika’nın öyküsünün bir parçasıdır. Afro-Amerikan tarihinin Amerikan tarihinin bir yan konusu olmadığını, omurgasının bir parçası olduğunu ve Amerika Birleşik Devletleri tarihinde bundan sonra ne olursa olsun, varlığının tarihe silinmez bir şekilde kodlandığını ileri sürmektedir.
NMAAHC, Washington DC’deki Ulusal Anıt Alanı’ndaki son gelişmemiş arsayı aldı.
Mimari açıdan bina, zanaat, miras, malzeme ve becerilerden ve deneyimleri ve kültürel referansları günümüzde Amerika’da çalışan mimarların çoğunluğundan önemli ölçüde farklı olan bir mimarın dünya görüşünden yararlanarak özgün bir yapı ortaya koymaktadır. Bina, Amerika’daki az sayıda anıtsal kamu binasının daha önce yaptığı gibi, doğrudan Afro-Amerikan tarihine hitap eden bir kimliğe sahiptir. Peki, bir binanın sadece o topluluğu herkese temsil etmek yerine, o topluluğa hitap etmesi ne anlama gelir? Temsil, tarihi görünür kılabilir, ancak aynı zamanda mevcut güç hiyerarşilerini de pekiştirebilir. Ulusal Anıt Alanı’nda, mimari, Afro-Amerikan tarihine Amerikan ulusal kimliğinin manzarası içinde fiziksel bir varlık kazandırıyor. Bir zamanlar marjinalleştirilmiş, hatta silinmiş olan şey artık çerçevenin dışında değil.
Ziyaretçilerin müzenin karanlık alt kısmından yavaş yavaş ışığa doğru tırmandığı NMAAHC'nin içinde...
Mimari, içindeki tarihin karmaşıklığını çözmeye çalışmaz, zaten çalışmamalıdır da. Böylesine derin bir travmanın kolay bir uzlaşması veya iyileşmesi mümkün değildir. Bunun yerine, karşılaşma ve tanıma için koşullar yaratır. Ziyaretçi, tarihin basitleştirilmesini istemeyen, aksine fiziksel ve onurlu bir varlık sunan bir binada ilerler. Deneyim, koleksiyonla karşılaşılmadan önce, binanın biçimi, maddesi ve konumuyla başlar. Müze sadece Afrika-Amerikan tarihinin temsil edildiği bir yer değil, bu tarihin buraya ait olduğunu ve bundan sonra ne olursa olsun, sonsuza dek Amerikan öyküsünün bir parçası olduğunu iddia eden bir yerdir.
Bellek Yeniden Canlanma Aracı Olarak
Müzelerin nesnelere ihtiyacı vardır. Dünyanın en ünlü müzelerinin birçoğunun tarihi eserlerin bir kısmını nasıl edindiğinin karmaşık tarihi, son zamanlarda haklı olarak inceleme altına alındı. Kültürel bellek, koruduklarımızla olduğu kadar, kaldırılan, yerinden edilen, başka bir anlatıya dahil edilenlerle de şekillenir. Bu, özellikle bir toplumun nesneleri, bilgisi ve kültürel ifadelerinin başka bir toplum tarafından toplandığı durumlarda daha da karmaşıktır.
Batı Afrika Sanatı Müzesi, Benin Şehri, Nijerya: Enstitü Binası
Benin Bronzları etrafındaki tartışma, bu sorunun ne kadar zor olabileceğini ortaya koyuyor. Eserler, 1897’deki İngiliz cezalandırma seferi sırasında Benin Krallığı’ndan yağmalanmış ve başta Avrupa olmak üzere dünyanın dört bir yanındaki koleksiyonlara dağıtılmıştır. Bunların iadesi, gazetelerin kültür sayfalarında en çok tartışılan konulardan biri haline gelmiştir. Ancak bir nesneyi iade etmek, bir kültürü geri kazanmakla aynı şey değildir. Geriye kalanlar, mülkiyet, muhafaza, yorumlama ve bundan sonra ne olacağına kimin karar verme yetkisine sahip olduğu sorularıdır.
Batı Afrika Sanatı Müzesi (MOWAA) işte bu tartışmalı ortamdan doğmuştur. Böyle bir müze fikrinin karmaşık bir tarihi vardır; Benin Bronzlarını Nijerya’ya geri getirme hareketinin büyümesiyle birlikte ortaya çıkmıştır. Müzenin amacı ve yetki alanı, karmaşık siyasi ve varoluşsal polemiklerle mücadele ederken evrim geçirmiştir. Bu durum, yağmalanmış bir tarih etrafında yeni bir kültürel kurum inşa etmenin zorluklarını ve sömürgeciliğin ekonomik, politik ve sosyal sonuçlarının, bu kurumun ardından gelen dönemi şekillendirmeye devam ettiğini göstermektedir.
MOWAA’nın direktörü ve yönetim kurulu başkanı Philip Ihenacho, Batı kurumlarının, iade edilen eserlerin nereye gideceğine, iade edildikleri toplumların gerçeklerini yeterince anlamadan karar verebileceği varsayımını açıkça sorgulamıştır. Eserler, en azından kısmen, onları ilk etapta yağmalayan güç yapılarının sonucu olan siyasi ve ekonomik koşullara iade edilmektedir. Ihenacho ayrıca, MOWAA’nın sadece Benin Bronzları için bir depo olmadığını, müzenin sunduğu tek şeyin Batı tarafından değerli kabul edilen nesnelerin iadesi olduğunu da açıkça belirtmiştir. Benin Şehri birden fazla kültürel kuruma sahip olmak isteyebilir, ancak bu onların kararıdır, varlıklarının kökeni konusunda rahatsızlık duyan Avrupa’daki bir kurumun hayırsever yönetim kurulunun değil.
MOWAA, ziyaret edilmeye değer bir yer haline gelmesi için tarihin geri dönmesini bekleyen bir bina değil; Batı Afrika sanatının ve mirasının bölgede kendi koşullarıyla araştırılabileceği, korunabileceği, öğretilebileceği ve incelenebileceği bir altyapı inşa etmeyi amaçlayan bir projedir. David Adjaye’nin mimarlık ofisi tarafından tamamlanan ilk MOWAA binası Enstitü’dür ve koruma ve depolama tesisleri, araştırma ve eğitim alanları, bir kütüphane ve sergi alanlarını içermektedir. Kampüs için daha geniş plan, araştırma, sanat pratiği, eğitim, sergileme ve performans için bir ekosistem olarak tasarlanmıştır.
MOWAA’daki Galeri ve Koruma Laboratuvarları
Bu önemli bir ayrımdır. Kurtarma, bir şeyi geri koymak kadar basit değildir. Güven kırıldığında, ilişki değişir. Bilgi yapıları yeniden şekillendirilmelidir ve kültürel mirası yorumlama ve koruma yeteneği, nesnelerin kendileriyle birlikte var olmalıdır. Önemli olan sadece bir nesnenin nereye gittiği değil, aynı zamanda ne anlama geldiğini belirleyecek bilgiye, yetkiye ve altyapıya kimin sahip olduğudur.
MOWAA Institute
MOWAA Institute
Kültür Üretilir, Toplanmaz
Küratörler genellikle kültür ve tarihi, neredeyse hasat edilen ürünler gibi, bir şey olarak sunarlar. Görünmez bir ima vardır ki, bunlar zaten var, kişilerin ve bir kurum tarafından edinilmeyi bekliyor, kurum da bunları kategorilere ayıracak, saklanacak ve biz yönetilecek. Ancak kültür sisteminde var olmaz. İnsanlar tarafından yapılır ve diğer insanlar tarafından yorumlanır, bilgi ve güç sistemleri aracılığıyla kodlanır. Canlıdır ve bu koşullar değişir.
Sanatçı atölyeleri, yaratıcıyla ve bize ilettikleriyle daha doğrudan bir ilişki kurmamızı sağlar. Belki de bu nedenle temsilci atölyesi, müzeler ve galeriler kadar kültürel altyapı için önemlidir. Bir atölye, sonradan korunduğu, aksine şimdiki zamanda yaratıldığı bir konum.
Kaynak:www.linkedin.com/pulse/architecture-memory-making-culture-adjaye-associates-oinye
