Nekropole kepçeye ‘koruma’ ödülü!

Tarihi Kentler Birliği, sekiz dönümlük bölümü Antalya Nekropolü’nü kapatacak olan ve temel kazısında sekizi lahit tipi onlarca antik mezarın tahrip edildiği Büyükşehir İş Merkezi projesine, tarihi ve kültürel mirası koruyan ‘en iyi uygulama’ ödülü verdi.

Tarihi Kentler Birliği (TKB), tarihi kent dokularını ve kültürel mirasın korumasını özendirmek amacıyla, 2001 yılında, “en iyi proje” ve “en iyi uygulama” dallarında bir yarışma başlatmıştı. Ancak, 2008 yılı yarışması sonuçları, TKB’nin bu temel amacıyla çelişen, hatta “tarih katliamı” sayılacak bir projeye de ödül verildiğini ortaya çıkardı. TKB, sekiz dönümü Antalya Nekropolü üzerini kapatacak olan ve kepçe ile temel kazısında sekizi lahit tipi onlarca antik mezarın tahrip edildiği Büyükşehir İş Merkezi’ni (Doğu Garajı ve Halk Pazarı Düzenlemesi) de içeren, Antalya Büyükşehir Belediyesi’nin Tarihi Kültürel Merkez (TKM) proje grubunu “En İyi Uygulama” örneği olarak açıkladı.TKB’nin ödül gerekçesinde, Kaleiçi’nden eski Doğu Garajı’na uzanan TKM projesinin “meydan, kamu yapıları, kale ve surlar, mahalle ve sokaklar, okul, ticari merkez ve çarşılar, yat limanından oluşan çok çeşitlilik sergileyen bir alanda geniş kapsamlı ve bütüncül bir çalışma” olarak dikkat çektiği ve “katılımcı” bir yaklaşımla yürütüldüğü ifade ediliyor. Projenin “alan” çeşitliliği ve “kapsam” genişliğinin dikkat çekici olduğu doğrudur ama “katılımcı” iddiası, en azından Büyükşehir İş Merkezi (BİM) ve Okullar Bölgesi için geçerli değildir. Çünkü, BİM için sekiz dönümlük yeşil alanı ticaret alanına dönüştüren plan tadilatına Şehir Plancıları Odası’nın itirazı (Son Nokta, 410.7.2007) ve bu plan tadilatıyla ortaya çıkan yeşil alan ve otopark ihtiyacını karşılamak amacıyla yıkılan Okullar Bölgesi’ndeki Doğumevi, İnönü İlköğretim, Kız Enstitüsü binalarının yıkımına karşı eski mezunlar ve STK’ların itirazları da (Radikal İki, 22.07.2007) dikkate alınmadı. TKB’nin ödül kararını sakatlayan en önemli kriterler ise bunlar değil.

Karardaki çelişki
Yarışmanın öncelikli amacına vurgu yapan gerekçe, TKM projesinin “Bölgedeki tarihi ve kültürel değerleri koruma projeleri” içermesi. Ödül kararını sakatlayan da bu cümledeki “koruma” vurgusudur. Doğrudur, kısmi kusurlarına karşın, TKM sınırları içindeki Kaleiçi ve çevresinde koruma projeleri uygulanıyor. Peki, “en iyi uygulama” ödülü verilen TKM projeleri arasında sıralanan BİM projesinin kepçe ile temel kazısında sekizi lahit tipi onlarca antik mezarın tahribatı hangi “koruma” ketagorisine giriyor? Müze kazıları (Adalya, 1999-2000) BİM proje alanının Nekropol sınırları içinde olduğunu belgelemesine rağmen “üç maymun” tavrı ile sekiz dönüm yeşil alanı ticaret alanına dönüştürmekte ısrar eden Büyükşehir yönetimi, ihale sürecinde bu raporu hatırlatan “Doğu Garajı sit alanı olmalıdır” uyarılarını da (Son Nokta, 410.7.2007) duymazdan geldi. Büyükşehir’in Nekropol için gerçek niyeti BİM projesi temel kazısında ortaya çıktı. Koruma Kurulu’nca, 1992’de, arkeolojik alan ilan edilen Antalya Nekropolü’nde Müze gözetiminde ve elle yapılması gereken temel kazısının “loader” tipi iş makineleriyle yapılarak onlarca mezarın parçalanması ticari alan açmak için bir antik mezarlık temizliği değilse başka ne olabilir?

Proje durduruldu
21 dönüm alanı üç günde 2 m’den fazla temizleyen bu tarih katliamı girişiminin, bir iş makinesinin 3 m derinlikteki bir oda mezara düşünceye kadar sürdüğünü ve bu tahribatın da “iş kazası” sayılarak örtbast edildiğini Radikal İki’de (12.04.2009) açıklamıştık. (Bu “iş kazası”nda Antalya’nın tarihini 100 yıl geriye götüren bulgular içeren kaç adet antik mezarın tümden kazındığı ise halen bir sırdır.) Bu haber üzerine, Kültür Sanat-Sen ve Peyzaj Mimarları Odası’nın da aralarında bulunduğu STK’lar, bir basın açıklaması ile BİM projesinin tümüyle iptal edilmesini istedi. Projenin “potansiyel sit alanı” ilan edilen sekiz dönümlük bölümünün “arkeolojik park” ve geriye kalan 13 dönüm alana da müze yapılmasını talep eden STK’lar, Büyükşehir’in Nekropol ve çevresi için Koruma Kanunu’na uygun Koruma Amaçlı İmar Planı hazırlaması gerektiğini hatırlattılar. (mimdap.org, 28.04.2009) Yeni Büyükşehir yönetimi, STK’ların açıklamasından bir hafta sonra, 13 dönüm alandaki BİM temel kazılarını durdurdu ve Müze’nin kurtarma kazısı bitiminde Nekropol’ün sit derecesini ilan edecek Koruma Kurulu kararına uygun olarak projeyi değiştirmek üzere, çalışmalarını dondurdu.
Bu nedenle, TKB Danışma Kurulu (jüri) da yukarıdaki bilgiler ışığındaki kararını gözden geçirerek, Büyükşehir’in Antalya Nekropolü’ndeki tarih katliamını “meşrulaştırma” olarak yorumlanabilecek ödül kararında tashih yapmalı ve (tarihin korunmasını özendirmek isterken) sehven de olsa kötü örneği ödüllendirmiş olmaktan kurtulmalıdır.

HASAN ÜSTÜN
Kaynak: Radikal

İlgili kaynaklar:

(1) “Antalya Nekropolüne kepçe” haberi
(2) “Antalya Nekropolü, Arkeolojik park olmalıdır” STK’lar basın açıklaması

(3)Tarihi Kentler Birliği Tarihi Ve Kültürel Mirası Koruma Proje Ve Uygulamalarını Özendirme Yarışması 2008 – Haberi

26 belediyenin proje ve uygulamalarıyla katıldığı “Tarihi Kentler Birliği Tarihi ve Kültürel Mirası Koruma Proje ve Uygulamalarını Özendirme Yarışması”nın 2008 yılı sonuçları belirlendi. jüri olarak görev yapan TKB Danışma Kurulu, Tarihi Kentler Birliği merkezi olan Şerifler Yalısı’nda yaptığı toplantıda, ilgili ödül yönetmeliği uyarınca katılımları değerlendirmiş ve aşağıda belirtilen gerekçeleri ile TKB Encümeni’ne önermiştir.

TKB Encümeni’nin incelemeleri sonucunda, üye belediyelerin kültürel miras ile tarihi kent dokularını koruma-yaşatma amaçlı toplam 43 proje ve uygulamayla aday oldukları yarışmada “proje ödülleri” ALTINDAĞ, KOZAN, KONAK, ODUNPAZARI ve TOKAT belediyelerine, “uygulama ödülleri” ANTALYA BÜYÜKŞEHİR, SELÇUKLU, ÇANAKKALE, KUŞADASI ve ÖDEMİŞ belediyelerine verilmesine karar verilmiştir. Bu yıl ilk kez verilen “süreklilik ödülleri”ne, kentlerindeki kültürel mirası korumak-yaşatmak için yaptıkları istikrarlı çalışmalar ve yarışmaya düzenli olarak katılarak aldıkları ödüllerle GAZİANTEP BÜYÜKŞEHİR, OSMANGAZİ ve TARSUS belediyeleri uygun görülmüştür. İZMİR BÜYÜKŞEHİR Belediyesi’nin çalışmaları ise “Tarihi Kentler Birliği Metin Sözen Koruma Büyük Ödülü”nü kazanmıştır.

Haberin devamı için lütfen tıklayınız.

(4)TKB Danışma Kurulu (tıklayınız)
1. Prof. Dr. Metin SÖZEN, Danışma Kurulu Başkanı
2. Oktay EKİNCİ, Danışma Kurulu Üyesi
3. Prof. Dr. Cevat GERAY, Danışma Kurulu Üyesi
4. Nurullah ÇAKIR, Danışma Kurulu Üyesi
5. Fikret TOKSÖZ, Danışma Kurulu Üyesi
6. Prof. Dr. Haluk ABBASOĞLU, Danışma Kurulu Üyesi
7. Kayhan KAVAS, Danışma Kurulu Üyesi
8. Mithat KIRAYOĞLU, Danışma Kurulu Üyesi
9. Prof. Dr. Ruşen KELEŞ, Danışma Kurulu Üyesi
10. Prof. Dr. Ülkü AZRAK, Danışma Kurulu Üyesi
11. Prof. Dr. Zekai GÖRGÜLÜ, Danışma Kurulu Üyesi
12. Hasan Özgen, Danışma Kurulu Üyesi
13. Fikret ÜÇCAN, Danışma Kurulu Üyesi
14. Süleyman ELBAN, Danışma Kurulu Üyesi

(5)Koruma Ödülleri Yarışma Yönetmeliği
KONU VE AMAÇ:
Madde 1: Kentleşme sürecinin getirdiği olumsuzluklar başta olmak üzere, diğer farklı alan ve sektörlerde yaşanan sorunların da bir türevi biçiminde somutlaşan taşınmaz kültür ve doğa varlıklarının yitirilmesi, tükeniyor olması; ülkemizin gelecek kuşaklara ilişkin sorumluluğunun önemli bir bölümünü geçersiz kılmaktadır. Bir diğer deyişle, tarihi, doğal ve kültürel çevrenin korunmasının genel anlamı bu değerlerin gelecek kuşaklara aktarılmasıdır. Sağlıklı bir koruma politikasının tarihsel mirası sosyal yaşama katması ve onunla bütünleşmesi gerekmektedir. Bu bağlamdaki temel ilke ise; kültürel birikim ve değerleri süreç içinde farklılaşan değerler ile bütünleşerek yaşanabilir çevreler yaratmak olmalıdır.

Kuruluş ve çalışma amaçlarına uygun bir biçimde ve bu temel ilke doğrultusunda yerelin-sivilleşmenin öne çıkmasına, güçlenmesine inanan Tarihi Kentler Birliği; her türlü değerini bu kadar çabuk tüketen ülkemizde, kalan ve yeniden kazanılması olası tarihi, kentsel, arkeolojik ve doğal değerleri, yaşama katma adına Tarihi Kentler Birliği Meclisi’nin 2001/13 esas, 13 karar numaralı meclis kararı ile bir yarışma düzenlemektedir. Bu yarışma ile kamuyu özendirme ve onun önder olma, koruma bilinci yaratma işlevlerini öne çıkartma, yanı sıra yerelden merkeze yeni bir yapılanmaya ve değişime de uçlar vermesi amaçlanmaktadır. Bu yönetmelik belediyelerimiz tarafından, yarışmanın düzenlendiği yılın 30 Haziran tarihi itibariyle son bir yıl içinde projeleri sonlandırılmış, gerekli kurum onayları alınmış veya uygulamalarına başlanmış ya da uygulamaları tamamlanmış koruma örneklerini kapsayacak (bu örnekler tek yapı ölçeğinde olabileceği gibi, bir sokak, doku ve yerleşme bütünü de olabilecektir) ve üye belediyeler arasında gerçekleşecek yarışmanın koşullarını belirlemektedir.

Yönetmeliğin devamı için lütfen tıklayınız.