Yazar: Izzy Kornblatt
MoMA, Kisho Kurokawa’nın Nakagin Kapsül Kulesini Yeni Bir Sergide Canlandırılıyor
Kisho Kurokawa, Architect & Associates (Tokyo, kuruluş 1962). Nakagin Kapsül Kulesi, Tokyo (1970–72); dış görünüm, 1972. Fotoğraf: Tomio Ohashi
Yetmiş yıl sonra, küçük ama etkileyici bir MoMA sergisi, Pasifik ötesi yolculuğu gerçekleştiren başka bir konut birimi etrafında dönüyor: Kisho Kurokawa’nın ünlü Nakagin Kapsül Kulesi’nin en üst katından bir kapsül. Metabolizma’nın simgesi olan bu yapı, on yıllarca süren ertelenmiş bakımın ardından 2022’de yıkıldı. Binaya duydukları sevgiden dolayı bir araya gelen bir grup sakin, en iyi korunmuş birimlerin Japonya ve dünyadaki müzelere bağışlanmasını organize etti ; MoMA, birkaç yıllık bir restorasyonun ardından, Evangelos Kotsioris ve Paula Vilaplana de Miguel tarafından düzenlenen ve Temmuz 2026’ya kadar görülebilecek olan Nakagin Kapsül Kulesi’nin Birçok Yaşamı’nın merkez parçası olarak Amerika’daki ilk gösterimini yapan A1305 numaralı birimi aldı.
Küratörler başlangıçta 2,5×4 metrelik kapsülü bahçeye, açık havaya yerleştirmeyi düşünmüşler, ancak Kotsioris, kapsülü ünlü heykel eserleriyle çevrili bir “kutuya indirgemenin haksızlık olacağı” sonucuna vardıklarını söylüyor. Bunun yerine sergi, müzenin 2019 genişlemesinde eklenen, sokağa bakan bir zemin kat galerisinde yer alıyor ve bunun birkaç avantajı olduğu ortaya çıkıyor. İlk olarak, giriş ücretsiz; bilet gerekmiyor. İkinci olarak, tavandan tabana pencerelerden görülebilen sokak manzarası, kapsül için doğal bir fon gibi hissettiriyor. (Kapsülün içindeki sıkışık yaşam alanına baktığınızda, ambar penceresinden Eero Saarinen’in CBS Binası’nı görüyorsunuz.) Üçüncüsü, sokaktan bakıldığında kapsül, çevresine bakan sevimli, tek gözlü bir yaratığın belirgin izlenimini veriyor ve turum sırasında fotoğraf çekmek için duran birkaç yoldan geçen bunu fark etmeye başladı.
12 Temmuz 2026’ya kadar MoMA’da sergilenecek olan Nakagin Kapsül Kulesi’nin Birçok Hayatı’nın kurulum görüntüleri . Fotoğraflar: Jonathan Dorado
1972’deki tamamlanmasından yıkılışına kadar Tokyo’nun Ginza semtinin silüetinde belirgin bir profil oluşturan Nakagin Kapsül Kulesi, mimarlık dünyasının dışında da uzun süredir bir hayran kitlesine sahip; bunda mimarının çabalarının da payı büyük. Orijinal Metabolist grubunun en genci olan Kurokawa ( 1934-2007 ), kendi teorik katkılarından ziyade hareketin geçicilik, hümanizm ve organik büyüme hakkındaki fikirlerini daha geniş bir kitleye sunmasıyla tanınır. Many Lives , hem Kurokawa’nın ofisi hem de geliştiricisi Nakagin şirketi tarafından binanın etrafındaki tanıtım çalışmalarına önemli bir yer ayırmış olmasıyla da faydalıdır. Kotsioris’in sergiyle birlikte yayımlanan kısa bir monografide belirttiği gibi, kulenin “başarısız bir ütopik proje” olduğu şeklindeki klişe anlatıyı reddeden küratörler, kulenin hem akıllıca bir ticari başarı hem de onu işgal eden insanlar üzerinde derin bir etki bırakacak, kusurlu bir şekilde gerçekleştirilmiş maddi bir yaratım olarak görülmesi gerektiğini savunuyorlar.
Kishō Kurokawa, tamamlanmış Nakagin Kapsül Kulesi’nin önünde, 1974. Fotoğraf: Tomio Ohashi
Şehir merkezinde pied-à-terre arayan banliyö iş adamlarına hitap etmek için Nakagin, alıcıları gelecek onyıllarda değiştirilebilir olmalarının faydalı bir özellik olduğu teorisiyle son derece küçük birimlere yüklü bir meblağ harcamaya ikna etmek için akıllıca bir pazarlama stratejisi kullandı. Galeride sergilenen etkileyici bir tanıtım filmi, şirketin modern iş adamının idealize edilmiş bir imajını oluşturarak bu başarıya nasıl ulaştığını gösteriyor: Vilaplana de Miguel’in ifadesiyle proje, “insanı bile tasarlayan bir dünya inşa etme operasyonuydu”. (Asbest yalıtımının varlığı da dahil olmak üzere çeşitli zorluklar nedeniyle, kapsüllerin hiçbiri nihayetinde sökülmedi veya değiştirilmedi; bu da binanın bozulmasının ana nedenlerinden biriydi.)
“İşlevselliği baştan sona gözeten bir 21. yüzyıl evi: Nakagin Kapsül Manshon (Ginza),” Nakagin Şirketi tanıtım broşürünün kapağı, 1971. Tatsuyuki Maeda/Nakagin Kapsül Kulesi Koruma ve Restorasyon Projesi’nin izniyle, Tokyo
Ancak binanın tasarımı ve konsepti galerinin yalnızca küçük bir bölümünü kaplıyor; serginin daha büyük odağı, kulenin sakinleri tarafından nasıl kullanıldığı, değiştirildiği ve sahiplenildiği. Bir dizi fotoğraf, farklı birimlerin zaman içinde nasıl dönüştürüldüğünü gösteriyor; bazıları tam zamanlı konut, bazıları ofis, biri de geçici bir tiyatro haline geldi. Kulenin son sakinlerinden bazılarıyla yapılan röportajlar, Nakagin’in son derece cinsiyetçi reçetesine meydan okuyan çeşitli kadın ve erkek gruplarını ortaya koyuyor. Yıkımdan önce alınan 3 boyutlu bir iç mekan taraması neredeyse 1:1 ölçekte sunuluyor ve ziyaretçilerin binanın spiral koridorlarında ve sahiplerinin erişim sağladığı birimlere girmek için bir video oyun kumandası kullanmalarına olanak tanıyor. (Kilitli kalan birimler hakkında insan yoğun bir merak duyuyor.) Tüm bunların merkezinde, gerçek MoMA tarzında titizlikle restore edilmiş A1305 kapsülü yer alıyor. Ziyaretçiler, açık olduğu saatlerde, ustaca tasarlanmış kompakt mobilyaların içini inceleyebilirler; ancak kapsülün kırılganlığı ve boyutu nedeniyle, kapsüle yalnızca özel etkinlikler sırasında ve görevli personel bulunduğunda girilebiliyor.
Nakagin Capsule Style’dan (Tokyo: Soshisha, 2020) görüntüler, Wakana Nitta’yı (nam-ı diğer Cosplay Koe-chan) DJ kabini olarak kullandığı kapsülünde gösteriyor. Tatsuyuki Maeda/Nakagin Kapsül Kulesi Koruma ve Restorasyon Projesi izniyle.
Mimarinin gündelik deneyimine gösterilen bu ilgi, özellikle MoMA’nın nadide duvarları arasında memnuniyetle karşılanıyor. Nakagin Kulesi’nin tuhaf ve egzotik olarak sunulmasını veya tasarımın geleceğine dair basit dersler sunmasını engellemeye yardımcı oluyor; yani, Amerikan kurumlarının Japon malzemelerine yaklaşmasının en kötü dürtülerinden kaçınıyor. Buna karşılık , Nakagin Kapsülü’nün Birçok Yaşamı kolay cevapları reddediyor. Bunun yerine, ziyaretçilerden 20. yüzyılın en yaratıcı yapılarından birinin merak uyandıran öyküsünü oluşturan karmaşık bağlarla yüzleşmelerini istiyor.
