“…Bilindiği gibi Haydarpaşa ve çevresi ile ilgili geçmişte birçok plan gündeme gelmiş ancak iddia sahiplerinin ortak bir zeminde birleştiği bir noktaya ulaşılamamıştı.
Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü ile İstanbul Büyükşehir Belediyesi Başkanlığı arasında 30 Kasım 2007 tarihinde bir protokol yapıldı. Bu protokol ile; “İstanbul’un evrensel düzeyde taşıdığı tarihi, kültürel ve doğal değerlerin korunarak, tarihi ve kültürel kimliği ile özdeş bir dünya kenti olması, ülke ve bölge kalkınması ile uyumlu tarih, kültür, sanat ve hizmet ağırlıklı bir metropol olarak gelişmesi” temel planlama amacı göz önünde bulundurularak, Haydarpaşa Limanı ve geri sahasını kapsayan bölge için “1/5000 ve 1/1000 ölçekli Haydarpaşa Gar, Liman ve Geri Sahası Koruma Amaçlı Nazım İmar Planı” çalışmalarının yapılması karar altına alınmıştır.Bu protokol doğrultusunda İBB Şehir Planlama Müdürlüğü bölgenin planlama koordinasyonunu yürütmekle sorumlu olmuştur. Bölge planlamasının ilk aşaması olan analiz işi Bimtaş AŞ tarafından yürütülmektedir. Analizin en önemli boyutlarından biri olan ve konu ile ilgili kararlardan etkilenebilecek veya kararları etkileyebilecek “iddia sahiplenenin katılımı ile gerçekleştirilecek bir “Arama Konferansı” düzenlenmiştir. Arama Konferansı “ortak akıl” yaratmayı amaçlayan katılımlı bir planlama yöntemidir.
“Gelecek Perspektifinde Haydarpaşa Arama Konferansı” dünyada ve Türkiye’de katılımlı yöntemler konusunda 500’ü aşkın uygulama gerçekleştirmiş olan Prof.Dr. Oğuz Babüroğlu yönetiminde gerçekleştirilecektir. Konu ile ilgili tarafların bir araya geldiği bu toplantıda, yaklaşık 70-80 kişinin katılımıyla 2 gün süreyle Haydarpaşa ve çevresinin geleceği birlikte tasarlanacak, İstanbul vizyonu içinde üstleneceği kimliği ve stratejileri koruma-kullanım dengesi göz önüne alınarak oluşturulacaktır.
Bundan sonraki süreçte Arama Konferansı çıktıları İBB Şehir Planlama Müdürlüğü tarafından hazırlanacak 1/5000 Ölçekli Nazım Planı’na girdi oluşturacaktır. Plan daha sonra İstanbul 5. Ve 6. Kültür ve Tabiat Varlıkları Koruma Kurullarınca değerlendirilecektir…” şeklindeki çağrı metni ile 30-31 Temmuz 2008 tarihlerinde, İstanbul Yıldız Parkı Malta Köşkü’nde, öngörülen arama konferansı gerçekleştirilmiştir.
30 Temmuz Çarşamba günü yaklaşık 80 kişilik uzman, basın, STK, meslek odası ve bölgede yaşayanın katıldığı toplantı, Prof. Dr. Oğuz Babüroğlu’nun “Planlama yaklaşımının temel konusu katılımın nasıl sağlanacağıdır ve burada planı yapmak değil, bu planı etkileyen ve plandan etkilenenlerin katkılarını almaktır. Buradan çıkacak ‘ortak akıl’ nasıl ve ne kadar kullanılır, onu şu anda bilemeyiz” şeklindeki açıklamasıyla başladı.
Ardından İstanbul Metropoliten Planlama Merkezi (İMP) temsilcisi Özdemir Sönmez, alanla ilgili kısa bir bilgilendirme sunumu yaptı.
Şu anda TCDD ile yazışmaların tamamlandığı, kurum görüşlerinin alınmaya çalışıldığı ve “analitik etüt hazırlanması işi”nin ihale edildiğini belirten Özdemir, devam etmekte olan 1/100.000 ölçekli İstanbul Çevre Düzeni Plan çalışmasında bölgeye yönelik kararları şöyle anlattı:
• Haydarpaşa limanın bölge içinde konteyner taşımacılığına uygun başka bir alana veya alanlara desantralize edilmesi söz konusudur.
• Haydarpaşa Limanı; yat limanı, feribot iskelesi (olağanüstü durumlarda askeri ihtiyaçlara cevap verebilecek şekilde) ve rekresayon alanı olarak düzenlenecektir.
• Salıpazarı-Karaköy Limanı; Haydarpaşa Limanının yeni şekli ile entegre bir servis iskelesi ve rekreasyon alanı olarak kullanılacaktır.
• İstanbul Büyükşehir Belediyesi sınırları içinde mesire alanı yapılması düşünülen yerlerden biri Haydarpaşa Liman ve Konteyner Depolama alanının bir kısmıdır.
Ayrıca Koruma Kurulu Kararları da sunum içinde değinilen önemli konulardan biri oldu. Koruma Kurulu kararları ise şöyle aktarıldı:
• Planlanan alanın kent bütünlüğü içindeki yerinin tanımlanması ve yolların belirlenmesi;
• Denizden ve karadan siluet verilerek öneri yapıların, İstanbul’un simgeleri kabul edilen kültür varlıklarını nasıl etkilediğinin belirlenmesi;
• Korunması gerekli kültür ve tabiat varlıklarının plana işlenmesi,
• Şehrin bütünü düşünülerek bölgede ve yakın çevresinde yapılacak ulaşım etütleri doğrultusunda emsal hesaplarının brüt parsel alanı üzerinden değil, net parsel alanı üzerinden hesaplanması, gerekli görülmesi halinde emsalin düşürülmesi;
• Otopark ihtiyacının tamamının otopark yönetmeliğinde belirlenenden az olmamak şartıyla ulaşım etütleri doğrultusunda planlama alanı içinde çözümlenmesi;
• Plan yapım yönetmeliğindeki donatı standartlarına uyulması.
Sunumun ardından,
• 5335 sayılı yasanın 32. maddesinde geçen ve yürütmesi mahkeme kararıyla durdurulan “askı sürelerine tâbi olmaksızın” re’sen onama konusu ve bir önceki hafta onun yerine TBMM’den geçen ve katılım süreçlerini tamamen ortadan kaldırdığı iddia edilen yeni bir yasanın büyük problemler yaratması;
• Bölge için daha önce tasarım yarışması yapılmış ancak tamamen askıya kaldırılmış olması;
• Koruma amaçlı planın onay yetki ve ilkelerinin zaten belli olması ve herhangi bir kuruma protokolle devredilemeyeceği;
• Mimari ve strüktürel özellikleri bakımından çok değerli bir alan olduğu ve bu nedenle Haydarpaşa Garı’nın ICOMOS ve UNESCO tarafından Dünya Endüstri Mirası olarak tescillenmiş olduğu ve herhangi bir muhafaza etme-değiştirme tartışmasının yapılamayacağı;
• Açılan uluslar arası proje için UIA’dan alınan görüşte “rezidans, otel vb” işlevlerin verilemeyeceğinin belirtilmiş olması;
• Bölgenin bağlı bulunduğu koruma kurullarından birinin bölgede sit kararı almış, diğerinin almamış olması şeklindeki tartışmalar sonucunda salondaki konuklardan bir kısmı konferansın geri kalanına katılmamaya karar vererek ayrıldı.
Konferansta kalan 40 kadar kişi öğleden sonra, her birinde farklı konu ve kurumdan en az 1 kişinin bulundurulmaya çalışıldığı 6 gruba ayrılarak, Haydarpaşa ve çevresi ile ilgili bir beyin fırtınası yapıp, bölgede yapılacak projede yer alması gereken bazı ilkeleri ortaya çıkarmaya çalıştılar.
Yapılan sunumların ardından, tüm grupların ortak olarak bahsettiği konular olarak
• Tarihi silüetin korunması;
• Üsküdar-Kadıköy ve çevresiyle bütüncül bir biçimde ele alınması;
• Planlamada yetki kargaşasının engellenmesi;
• Haydarpaşa Gar Bina ve işlevinin devam ettirilmesi;
• Liman işlevinin tamamen ortadan kaldırılmaması;
• Kamusal ortak alanların bulunması ortaya çıktı.
Ortak kabul görmeyen ancak gruplardan çıkan farklı fikirler de şu şekildeydi:
• Marmaray’ın Haydarpaşa’yı işlevsizleştirme sorunu,
• Haydarpaşa için kullanım etüdü yapılması gerekliliği,
• Deprem riski açısından liman işlevinin stratejik önemi,
• Haydarpaşa’nın kentin çeşitliliğine katkısı,
• Alanın ülke kalkınmasını etkileyebilecek nitelikte olması,
• Kamu yararına açılması gerekliliği,
• Çevreye zarar vermeyen tarihi fonksiyonların devam ettirilmesi,
• Hafıza noktası olması,
• Kıyı ile bağlantının sağlanması,
• Çevredeki sağlık ve eğitim kurumlarının değerlendirilmesi,
• Görüntü kirliliğinin revize edilmesi,
• Neoklasik yeniden işlevlendirme,
• Hastane otelleri, hastane müzeleri yapılması,
• Kruvaziyer liman alternatifi,
• Sınırlı yapılaşma verilmesi,
• Bisiklet yollarıyla desteklenmesi,
• Üçüz Meydan olarak düşünülmesi – Galataport, Sirkeci, Haydarpaşa,
• Hafif raylı sistemle desteklenmesi,
• Afet toplanma merkezi olarak kullanılabilmesi,
• Kendi ekonomisini yaratması,
• Kent içi liman kullanımı konusunun araştırılması gibi.
“Vizyon, Stratejik Kurgu ve Uygulama Yaklaşımı” çalışması
31 Temmuz Perşembe günü konferansa, bir gün önce ortaya atılan fikirler üzerinden yapılan tartışmalar ve yeniden oluşturulan gruplar arasında “Vizyon, Stratejik Kurgu ve Uygulama Yaklaşımı” çalışması ile devam edildi. Çalışmaların sonucunda kimi gruplarda belirli bir vizyon benimsenirken, kimisinde ise uygulamaya yönelik fikirlerin ön plana çıktığı gözlendi. Hem gruplar arasında hem de her grubun kendi içinde fikir birliğine varamadığı konuların da paylaşıldığı sunumlarda, farklı gruplarda çeşitli fikirler ortaya kondu:
• Yapı değil insan yoğunluğu ile ekonomik hareketliliğin sağlanması,
• Tarihi Yarımada-Galata-Haydarpaşa bütünlüğü,
• Üsküdar-Kadıköy-Harem bütünlüğü,
• Silüetin korunması,
• Açık alan oranının yüksek tutulması,
• Kıyının Tarihi Yarımada’ya karşı sanatsal olarak kullanılması,
• İstanbul’un vizyonuna uyumlu olması,
• Gar ve limanda kısmen de olsa işlevin sürdürülmesi,
• Limanın kültür ve turizm işlevleriyle bütünleştirilmesi,
• Sağlık otelleri ve sağlık komplekslerinin yapılması,
• Ulaşım yatırımlarında entegrasyonun sağlanması,
• “Haydarpaşa Projesi Uygulama Birimi” kurulması,
• Plan sonrası Kentsel Tasarım Projesi yapılması,
• Koruma kurullarının birlikte karar alması,
• Gar binasının üst katında kültürel ve ticari kullanımların yer alması,
• Kıyıda yeme-içme mekanları ve kıyıya canlılık getirecek kullanımların yer alması,
• Orta ölçekli kongre merkezi yapılması,
• Yaya öncelikli çevre düzenlemesine önem verilmesi,
• Tarihi kimliği hatırlatacak elemanların tasarımda kullanılması,
• Sağlık alanları ve askeri alanların kıyıyla bütünleştirilebilmesi,
• Deniz/Kıyı master planının hazırlanması,
• Deprem öncelikli plan hazırlanması gibi.
Sunumların sonunda çıkan fikirlerde ortak bir anlaşma sağlanamadığı için, vizyonu oluşturacak öğeler belirlenirken, ardından herkesin hem fikir olabileceği bir vizyonun ortaya çıkabilmesi için ayrı bir grup oluşturuldu.
Yapılan vizyon çalışmaları ve sonrasındaki tartışmaların sonucunda, hemen herkesin hemfikir olduğu bir vizyon kabul edildi.
Vizyon ve bileşenleri
Dünya, ülke ve metropol bütününde Haydarpaşa Garı ve çevresindeki tüm kültür varlıkları ile birlikte bir anlatısı olan, kentsel belleği oluşturan öğeleri öne çıkaran, İstanbul’un evrensel ve yaşamsal çekiciliğini artıran, çevresi ile bütünleşik bir içerik ve tasarım ile yılın her zamanı, gece ve gündüz yaşayan dinamik, özgün, yaratıcı etkinlikler ile ekonomik sürdürülebilirliğe sahip, evrensel bir buluşma mekanı olan bir HAYDARPAŞA.
• Haydarpaşa garının denizle buluşma özelliğini koruyan,
• Silüet değerlerini koruyan,
• Açık alan ve liman-demiryolu birleşiminin afet yönetimi açısından önemini göz ardı etmeyen bir HAYDARPAŞA.
mimdap
