İstanbul tarihi yarımadasının parçası olan Fener ve Balat semtlerinde, 19. yüzyıl sonu yapılarından oluşan sivil mimari doku içindeki 121 yapı restore edildi. 14 Ocak 2009 Çarşamba günü, Osmanlı Bankası binasında gerçekleştirilen söyleşide mimar Burçin Altınsay, bu ölçekte kentsel iyileştirme uygulamalarının ilk örneğini oluşturan “Fener Balat Semtleri Rehabilitasyon Programı” çerçevesinde, restorasyon projesi, ihale, uygulama; kurumsal ve sivil katılım sorunları ve çözümlerinden bahsetti.

Ortaya çıkışı 1996’da İstanbul’da gerçekleştirilen Habitat Toplantısı olan Fener ve Blaat Semtleri Rehabilitasyon Programı’nın ilk aşamasına 1997 yılında başlanmıştır. Bu dönemde, uygulanacak olan programın ilk modeli ortaya konmuş, program kapsamında bina restorasyonu ölçeğinde kararlar alınmış ancak uygulamaya, AB formasyonundaki ve Fatih Belediyesi’ndeki değişiklikler nedeniyle 2003 yılında başlanabilmiştir.

Fener ve Balat semtleri, İstanbul’un büyük yangınlarının ardından, güvenlik gerekçesiyle ızgara sistemle kurgulanmış semtlerdir. İstanbul’un kentsel manzarasına büyük katkı yapan alanlardan biridir.

İstanbul’un tarihi merkezlerinde gündemde yer alan yanıltıcı, turistik amaçlı yenileme projeleri ile bir tutulamayacak olan bu projenin en çok öne çıkan bölümü, yaşayanlarıyla birlikte ve yaşayanları konutların içerisindeyken uygulanmaya çalışılmış olmasıdır.

1997 yılında 6 milyon $ bütçe ayrılan proje 2007 yılında başladığında, Fatih Belediyesi, geçen zaman içerisinde bölgeye altyapı yatırımları yaptığı ve üzerine düçen görevi tamamladığını öne sürerek projeden desteğini çekmiş, yalnızca kullanılabilecek yapılar için yardımcı olabileceğini belirtmiştir. Bunun üzerine proje belediye desteği olmadan başlatılmıştır.

Programın merkezine öncelikle sürdürülebilirlik ve katılım konuları koyulmuş ve bu kapsamda semt sakinleriyle defalarca toplantılar düzenlenmiş, ulusal ve uluslararası pek çok üniversitenin de katılımına destek olunmuştur.

Programın Amacı ve Kapsamı

Bölgede yer alan 1074 yapı incelenerek bunların 744 tanesinin tarihi nitelikte olduğu anlaşıldı. Her biri farklı özellik ve sorunlara sahi polan bu yapıların program sonunda 120 tanesinin restorasyon ve onarım çalışmaları gerçekleştirildi. Oransal olarak sayının bu kadar düşük olmasının sebeplerinden biri bütçe, diğeri ise ev sahiplerinin bu programa katılmak istememeleriydi.

Programa katılan konut sahipleriyle imzalanan protokolde, bölge sakinlerini burada tutmak amaçlandığı için öncelikli olarak, yenileme çalışmasının ardındna 5 yıl evlerini satmamalarına dair bir şart getirilmişti. Bu şartın yanında, konutların çok hissedarlı olmaları, yenileme sırasında gidecek yerlerinin olmaması, konutlarının farklı istiyaçlarının olduğunu düşünmeleri gibi sebeplerle programa katılmak istemeyen mülk sahipleri olduğu görülmüştür. Ayrıca “programın Rumlara evlerini geri vermek amacıyla yapıldığı” gibi ideolojik bir de önyargıya sahiptiler.

Program süresinin uzama sebeplerinden biri ise koruma kurullarından onayın 6 ile 8 aya arasında çıkması olmuştur.

Sosyal Merkez ve Bilinçlendirme Çalışmaları
Öncelikle bir sosyal merkez kurulması kararı alınan programda, merkez iiçn gerekli yerin bulunması, Fatih Belediyesi’nin elinde yeterli imkan bulunmaması nedeniyle uzun zaman almıştır. Ardından Dimitri Kantemir Evi program için tahsis edilmiş, giriş kat ve bahçeleri, seminer ve kurslara evsahipliği yapması amacıyla yeniden düzenlenmiştir.

Ardından Fatih Belediyesi’nin mevcut çöp toplama sisteminde yer almayan geri dönüşümlü çöplerin ayrılması amacıyla semt sakinleriyle tekrar görüşmeler yapılıp kendilerine toplamda 2000 geri dönüşüm kovası ve geri dönüştürülebilecek çöplerle ilgili yazılar dağıtılmıştır. Haftada bir gün toplanması gereken çöpler bir süre sonra semt sahiplerinin konuya ilgilerinin azalması nedeniyle toplanamamaya başlanmıştır.

Tarihi Balat Çarşısı Rehabilitasyonu

Projede odak noktası olarak görülen Tarihi Balat Çarşısı’nda yapıların özellikle çatı ve cepheleri kötü durumdaydı. 2 sokak boyunca uzanan çarşıda aydınlatma yetersiz, alt yapı sorunları fazlaydı. Çarşı boyunca ve girişlerde yer alan yapıların cephe ve çatıları yenilendi. 5 yapı kapsamlı olarak restore edilirken, 28 adet dükkanın dış cephe ve çatı onarımları yapıldı.

Ev restorasyonları

Ev restorasyonları bölümü, programın en kapsamlı ve en büyük bütçeli kısmıydı.

Toplamda 3 etapta gerçekleştirilen projenin ilk etabında 26, ikinci etapta 37, üçüncü etapta 21 evin restorasyonu tamamlandı. Sürdürülebilirlik ve katılım proje süresince en önemli konular olarak görüşlürken, aynı konuların da programın gerçekleştirilmesi en zor kısımları olduğu görülmüştür.

Çalışmalarda özgün duvarlara zarar vermeden tesisat duvarları inşa edilip, gerekli tesisat birimleri bu duvarların içerisine gömüşmüştür. Kapsamlı onarım yapılan evlerde, mutfak dolapları gibi temel mutfak birimleri de temin edilmiştir. Bazı evlerde bulunan özel kalem işleri de uzmanlar tarafından yenilenmiştir.

Bölge içerisinde restorasyonun dağınık biçimde gerçekleştirilmesinin gerekçesi olarak, programın tüm alanda eşit biçimde hissedilmesi ve etki bırakması amacı gösterilmektedir. Ayrıca restorasyon yapılmak istenen heryer için de gerekli izinler alınabilmiş değildir.

Programın, Fatih Belediyesi’nin ihale ettiği Fener Balat Kentsel Dönüşüm Projesi’nden farklı olduğu vurgulanırken, bölgenin de, gelir düzeyi ve mülk sahipliği gibi nedenlerden dolayı, proje yapılan Sulukule ya da Tarlabaşı gibi bölgelerden ayrıldığı da belirtiliyor.

mimdap

One Comment

  1. bu sitede gördüğüm ev sanki alt dükkanlar restore olmuş gibi geldi bana b ilemiyorum amabu evde ben dünyaya geldim görünce çok heyecanlandım 1973 yılında sattık bütün çocukluğum ve gençliğimin geçtiği evim çok güzel bir rum evidir restore edilipte istanbula harika bir miras olur her emeği geçene binlerce kere teşekkür ederim.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir