Toplumsal belleğimizin önemli bir parçası olan Atatürk Kültür Merkezi, İstanbul 2010 Avrupa Kültür Başkenti projesi olarak 21. yüzyıla taşınıyor. Türkiye tarihinde ilk defa önemli bir kamu yapısı, bir modern mimarlık eseri farklı görüşlere açılarak, kullanıcıların katılımı sağlanarak restore edilecek.
AKM Projesi neden önemli?
Cumhuriyet döneminin en simgesel kültür yapısı AKM, dünyadaki benzerleri gibi güncelleniyor. AKM de güncel ihtiyaçlar ve altyapı ile ilgili gereken düzenlemeler yapılarak kısa bir sürede bakımdan geçirilecek ve tekrar kentin kültür hayatına kazandırılacak. Türkiye’nin tanınmış mimarları AKM’nin geleceğe taşınması için yürütülen sosyal sorumluluk projesinde görev aldılar. Bu tür bir yöntem Türkiye’de mevcut bir yapının güncellenmesi, onarım ve bakım işleri için ilk defa uygulanıyor. Böylece binanın hem performansı güncellenmiş olacak ve mimari program yeni ihtiyaçlara göre geliştirilecek. İstanbul’un bir kültür başkenti olması yolunda önemli birleşenlerden biri olan merkez bu misyonunu geleceğe taşıyacak…
5706 sayılı kanunun 11. maddesinde AKM ile ilgili olarak yer alan özel hüküme göre ilgili kuruluşların işbirliği mümkün oldu. Geçmişte büyük tartışmalara neden olan AKM’nin geleceği konusunun bu şekilde katılımcı bir biçimde ele alınması, başka kültür merkezlerinin projelendirilmesi için bir örnek olacak.
Amaçlar neler?
-Halkın daha kolay erişimini sağlamak.
-Mimari düzenlemeler ile etkinlik mekanlarının niteliğini geliştirmek.
-Güncel kültür programlarına uygun hale getirmek.
-Kültür mirası niteliği taşıyan yapının mimari özelliklerini korumak.
-Restorasyon ile mimari kimliğinin geleceğe taşınmasını sağlamak.
-Yıpranmış ögeleri, güncellenmesi gereken altyapıyı mimari açıdan nitelik kaybına uğramadan geliştirmek.
-Yapıyı bir bütün olarak enerji etkin hale getirmek ve başka yapılara örnek olmasını sağlamak.
-Depolama, fuaye, sergileme ile ilgili işlevlerde merkezin daha iyi çalışmasını sağlayacak önlemleri almak.
Kısaca AKM:
1930’larda Atatürk’ün direktifiyle tanınmış mimar-plancı Henri Prost İstanbul’un planlanması görevini üstlendi. Prost, Cumhuriyet’in kültüre verdiği önemi gösteren simgesel yapıları kentin merkezinde öngördüğü alanlarda planladı.
AKM’nin, o zamanki programdaki adıyla “Opera” binasının mimarlığını tanınmış Fransız mimar Auguste Perret üstlendi.
1930’lu yılların sonuna doğru inşasına karar verilen, projesi uygulama sürecinde sürekli yenilenen yapı, Nisan 1969’da tamamlanarak “İstanbul Kültür Merkezi” adıyla hizmete açıldığında Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk kültür merkezi idi.
O dönem Avrupa’nın ikinci büyük çağdaş sanat abidesi sayılan yapı açılışının üzerinden daha iki sene bile geçmeden çıkan yangında tahrip oldu ve yine mimarı Hayati Tabanlıoğlu tarafından kapsamlı bir onarım geçirdi.
Onarımdan sonra Atatürk Kültür Merkezi adıyla 1977 yılında yeniden açıldığından beri Türkiye’nin en önemli kültür merkezlerinden biri olarak çok sayıda önemli projeye, kültür etkinliğine sahne oldu.
Kentin bir kültür başkenti olmasında önemli bir işlev gördü.
Bugün de bu misyonun sürdürülmesi için projede iç ve dış tüm mekanlara esneklik ve işlev kazandırılacak, sürdürülebilirlik yaklaşımıyla, enerji tasarrufu sağlayacak sistemler adapte edilecek, 365 gün gece-gündüz yaşayacak şekilde tasarlanacak.
Projenin yönetimi
AKM uzun zamandır çeşitli platformlarda tartışıldı. Sivil bir girişim sürecin başından itibaren bu platformların örgütlenmesinde rol aldı ve katılımcı bir sürecin gerçekleşmesi için profesyonelleri, sanatçıları, kültür operatörlerini bir araya getirdi. Bu inisiyatif mimarlık öğrencileri arasında yarışma düzenledi, geniş katılımlı toplantılar yaptı. Bu sürecin içinde çok sayıda kişi ve kuruluş yer aldı. Tabanlıoğlu Mimarlık Ofisi bu inisiyatifin içinde sosyal sorumluluk üstlendi. İstanbul 2010 Ajansı’nın kuruluş yasasında AKM’nin yenilenmesi konusu yer aldı ve Kültür ve Turizm Bakanlığı İstanbul 2010 Ajansı ile işbirliği protokolü hazırladı. 17 Ekim 2008 tarihinde İstanbul 2010 Ajansı ile yapılan bir protokolle Tabanlıoğlu proje yönetimini üstlenmiş oldu.
Neler yenileniyor?
AKM 30 -40 sene öncesinin sistemleriyle mükemmel tasarlanmış bir yapı. Böyle bir yapı sadece duvarlar, döşemelerden oluşan bir mimari mekan olarak görülmemeli. Kültür merkezleri aynı zamanda ileri teknoloji ile donatılmış, karmaşık sistemler içeren yapılar. Daha iyi hizmet verebilmek, güncel koşullara uyarlanabilmek için bu sistemlerin güncellenmesi gerekiyor. AKM’nin de elektromekanik donanımı, güvenlik, ses, akustik, aydınlatma, sahne sistemlerinin yenilenmesi gerekiyor. Bunlar seneler önce sistem olarak zaten ömrünü tamamlamış ve tamiratla yenilenebilecek durumda değiller. Dolayısı ile yapılacak iş basit bir onarım, boya badana işi değil, bir kültür yapısını güncelleme meselesi. Nelerin değişeceğine tamamen oluşturulan ve içinde Bakanlık temsilcilerinin ve kullanıcıların bulunduğu bir çalışma komitesi öneriyor ve projelendiriyor. İhtiyaçlarla mimari program bu kurul tarafından ilişkilendiriliyor. Bu kurulun bir tarafından resmi temsilciler var, diğer tarafında mimari hizmetler, mühendislik tasarımları gibi sivil ve özel kuruluşlar, kişiler tarafından yerine getirilen müelliflik işleri var. İstanbul 2010 Ajansı bu süreci kolaylaştırıyor, kararlar öyle oluşuyor. Bu çalışmalar, her aşamada sergiler ve basın toplantıları ile kamuoyuna tanıtılacak.
Bina kadar önemli olan donanımların hepsi uluslar arası standartlarda yenileniyor. Bütün elektronik sistemler, yangın, iklimlendirme, ses, aydınlatma vb. Ancak mühendislik projeleri binayı aynı zamanda çevre dostu bir bina haline getiriyor. Enerji tasarrufu sağlayan, enerjiyi akıllı kullanan, atıksuyunu geri kazanan, yağmur suyunu bazı ihtiyaçlarda kullanılmak üzere depolayan müthiş yenilikçi bir proje tasarlanıyor. Yapı bu açıdan da dünyaya örnek olacak nitelikte. Bir de şunu söyleyeyim: Bu projede dünyanın en iyi uzmanları çalışıyor.
Projenin bütçesi
Öngörülen bütçe 40-50 milyon civarında. Ama uygulama projesi nihayetlenmeden kesin bir şey söylemek imkansız. Ancak bazı yatırımlar, örneğin enerji tasarrufu sağlayan yatırımlar geri dönüşü açısından da etüd ediliyor.
Projenin nihayetlenmesi
Proje henüz geliştirilme aşamasında. Projenin çeşitli aşamalarında mühendislik sistemleri üzerine şu anda çok farklı ekipler çalışacak. 2010’da bina çoktan tamamlanmış ve çok iyi programlarla açılmış olacak.
Türkiye’de ilk defa
30 yıl hizmet verdikten sonra yenilenen Paris’teki Pompidou Kültür Merkezi’nin açılışında yaptığı konuşmada Fransa Kültür Bakanı “20. yüzyılın kültür yapısını 21. yüzyıla taşıdık“ demişti. Paris’in tarihsel dokusunun içinde yer alan Pompidou belki de daha açıldığı tarihte, (1977’de) 21. yüzyılın izlerini taşıyordu. Kamunun kültüre tanıdığı özgürlüğü, bütçenin ve merkezin yönetimini bağımsız uzmanlara bırakmasını; yaratıcılığı koşulsuz desteklemesini simgeliyordu.AKM’nin ilk planlandığı tarih 2. Dünya Savaşı’ndan önceye dayanıyordu. Ama uzun bir sürecin sonunda ancak Pompidou ile aynı tarihte kullanılır hale geldi. Türkiye’de kamu bir daha da böylesine bir kültür projesine girişmedi. Dolayısı ile yapılacak çalışma çok önemli bir örnek oluşturacak. Bu tür yapılarda genellikle idare etmek için kısa vadeli ihtiyaçları karşılamak için onarımlar yapılır; ancak güncellenmedikleri için işlevlerini yitirirler ve yıkılırlar. Türkiye tarihinde ilk defa modern bir yapı müelliflik hizmeti alarak restore edilecek. İşletme modeli de aynı süreçte tartışılacak. Bu konu kamu ile kültürün, devlet ile sanatın ilişkisi açısından çok önemli bir örnek oluşturuyor.
Bu devasa kültür yapısının bugün güncellenmesi, bu nedenle belki de yapıldığı tarihteki gibi bugün bir tartışma yaratmadı. İstanbul’un göbeğinde, Türkiye’nin en önemli kültür merkezi AKM Pompidou ile aynı tarihte kullanılır hale geldi. Ama tartışmalar binanın programlanmasında değil, yenilenmesinde başladı. Bu yüzden bizim de bugün tartışmaları sonuç alıcı ve demokratik bir biçimde yapabiliyor olmamız çok önemli.
Kaynak: İstanbul 2010 AKB Ajansı
10 Yorum
leylabasut
Orijinal Proje olan A. Perret’nin projesinin oranları meydana daha uygun. Ayrıca uygulanmaya başladıktan sonra büyütülmüş. Neden aslına dönülmüyor? Ayrıca büyük bir konser holü için Açık Hava Tiyatrosuna akustik bir tavan düşünülebilir. Açılıp kapanabilir de. Perret Projesi: http://bit.ly/1jR6BbN
Tuğçe Akansu
Neredeyse yarım yüzyıla yakın bir zamandır AKM’de Opera,bale, klasik müzik, tiyatro gibi yüksek sanat gösterileri sahnelenmektedir. Bu zaman diliminde AKM’deki mecvut sahne tekniği ve bunu icra eden teknik personelin çok büyük oranda ve gece gündüz demeden özverili çalışmaları bu gösterileri sıkınıtlı da olsa karşılamıştır.
Ancak dünya 21.yüzyıla herşeyde olduğu gibi çağdaş, ileri, modern ve yüksek teknolojinin destek verdiği ve kullanıldığı yepyeni bir sanat anlayışı ile girmiştir. Bu anlayış insanın moral dünyasında yeni bir çığır açmakla kalmamış, halkların kültür değişimlerini ve zenginliğini artırtarak birbirlerine daha çok yakınlaşmalarını sağlamıştır.
22 Ekim 2008 AKB Ajansının AKM değerlendirme toplantısında Sayın Tabanlıoğlu’nun sahne tekniği diye bilinen konularda uluslararası düzeyde uzmalardan destek alınacağını belirtmesi AKM’nin nasıl bir felaketle karşı karşıya kalacağının açık ifadesidir.
Çünkü uluslararası yabancı uzmanlar AKM’nin sahne tekniğinin nasıl sağlam ve bilimsel bir altyapıya sahip olduğunu düşünmeksizin herşeyi yıkıp, yokedip yeniden(sıfırdan) yapmayı planlayacaklarına adım gibi eminim. Bu ise yüksek sanat icra eden kültür ve sanat camiasını tedirgin etmekle kalmayıp, akla hayale gelmeyecek zorluk ve sıkıntılarla karşı karşıya bırakacatır.
Bu ifade çok açık bir şekilde tanzimat kafası, hatta ortaçağ kafası olarak nitelendirilebilir.
Cumhuriyetimiz 85.yılında artık hemen her konuda 85binin üzerinde mühendis ve/veya uzman yetişmiştir.
Çağdaş, ileri ve modern bir sahne tekniğinin AKM’ye uyarlanabilmesi için uluslararası yabancı uzman transferine hiç gerek olmadığını, ancak bu teknolojiyi üretemediğimiz için de yabancı yüksek teknolojinin transfer edilmesi gerektiğine inancımı da belirtmek isterim.
Uzay gemisi yapılmıyor, AKM’nin sahne tekniğini çağdaş hale getiriliyor. Bunu için muhtaç olunan kudretin en genç mühendislerimizde bile var olduğuna inanıyor ve onlara yabancı uzmanlardan daha çok güveniyorum.
Cumhuriyetimizi ilim ve irfanla kurduk.
sevda binici
Tüm bu janjanlı görüntülerin arkasında sanat değil rant vardır.Kültür Bakanlığının misyonuna uygun bir çalışma değil, AKM dışarıya yani piyasaya servis ediliyor.Tıpkı sağlık ve Eğitim Gibi. Özel sanat Konseyleri ve restorant öncelik taşıyamaz.başka AKM olmadığından öncelik halkındır.varsa boş alanlar bunlar yine sanat üreticilerine sanat yapılmak üzere (ücretsiz olmak şartıyla)verilmelidir.Devletin önceliği hizmettir. işin gelir- gider hesabına dökülmesi önceliklerin değiştiğini göstergesidir.Avrupada çok örnekleri var diye yanıtlayan Sayın Tabanlıoğlu şunu unutuyor İstanbulda AKM bir tane ayrıca her alanın yağmalandığı (Sağlık dahil) bu ülkede kültür haydi haydi satılır.Kültür Merkezinin her alanı dışarıda parasızlık yüzünden sanat yapamayan sanat severlere açılmalıdır. Boğaz manzaralı yemek yemek isteyenlere yerin çok olduğunu düşünüyoruz. Ayrıca çalışanlar için dinenecek yer diye düşünlülmesi öncelik taşımalıydı.Bu tip bir restoran ta hangi çalışan çay içecek – yemek yiyebilecek.
Asuman Yeşilırmak
En önemlisi “Türkiye tarihinde ilk defa önemli bir kamu yapısı, bir modern mimarlık eseri farklı görüşlere açılarak, kullanıcıların katılımı sağlanarak restore edilecek” yaklaşımı. Umarım başarılır. Ve hem “katılım ve işbirliği” anlayışı hem “mimarlık” kazanır.
kazım özüdoğru
akm için onun simgesel değerini yitirmeden çağdaş koşullara uygun olarak düzenlenmesi yaşanan gerçekliğimiz üzerinden yapıştırıcı bir gelişmedir bence. yapıyı yitirmeden bunu sağlamak da ayrıca iyi birşey.
Coşkun Acar
AKM nin güncellenmesi, öylesine durmadan sarf edilen soslu korumacı muhafazakar yaklaşımla değil de mimarlığın çağdaş diliyle ele alınması beni sevindirdi. Artık hiç bir şey eskisi gibi olmayacak. Bazılarına rağmen yaşasın mimarlık.
Saygılar
Deniz Paçacı
Herşeyi değişiyor anladığım kadarıyla. Ön cephesi bile. Dijital ön kabuk, yanda garaj bölgesinde yeni bir şaft. Buna aynısını onarıyorlar diyemeyiz. İçerde sadece yapılan küçük düzenlemeler değil. Yıkılmıyor sadece. Hayır orayı yıktırmayız diyenler yapılacak olan projenin farkındalar mı? Buna ne diyecekler merak ediyorum.
banu serincan
AKM geçmişte şaibeli bir şekilde yakıldı ve sonra daha modern olarak yine yapıldı. Şimdi yine daha modern olarak yapılıyor. Bu yol toplumda oluşan AKM imgesi açısından olumlu. Zira diğer türlüsünde çok sıkı bir gerginlik oluşmuştu. Tedricen iyi bir yol izlenmiş olduğunu düşünüyorum.
nihat denizer
akm yeni yüzü ve de yeni konseptiyle aramıza katılınca şimdiki dışa kapalı bina olma pozisyonunu kaybedecek taksim meydanının ucunda kamusal alan devamı haline gelecek. çok iyi bir örnek meydana getireceğine eminim.
Kenan Açıkalın
AKM nin bu anlayışla yeniden düzenlenmesine çok sevindim. Çünkü bu iş yıkmak-yeniden daha başka bir şey yapmak ikilemine çok sıkışmıştı. Oysa şimdi yenileme çok kapsamlı, neredeyse yeniden yapmak kadar tefarruatlı. Böyle de olması gerekiyor kanımca. O yüzden bu proje bence diğer kentsel değişimlere bir cesaret getirecektir. Tabuları parça parça kırmak yerine onları dondurmak ya da bulundukları yerde eritmek derim bu duruma ki bence gerilim yaratılmadan maksada ulaşıldığı için sevinçliyim.
Saygılar