İstanbul’da büyük depremi bekliyoruz. Oturduğumuz yerde korkuyla beklemekten başka da doğru düzgün bir şey yapmıyoruz.Küçükçekmece Belediye Başkanı Aziz Yeniay ile geçenlerde sohbet ediyorduk.
İlçesinde ‘kentsel dönüşüm’ adına ‘nokta atışlarla’ başardıklarını uzun uzun anlattı ve şunu ekledi:
“Yaptığımız İstanbul’daki tek proje. Çok başarılı bir proje ama bırakın İstanbul’u, Küçükçekmece genelinde uygulamaya kalksak gerçek anlamda kentsel dönüşümü 500 yıldan biraz önce tamamlarız.”
Ne yapmak gerekiyor?
Önce sorunu ele alalım.
Küçükçekmece ile İstanbul’un sıkıntısı birbirinden çok da farklı değil. Aziz Yeniay’ın tüm sözlerini de İstanbul ölçeğinde değerlendirelim.
Küçükçekmece, 800 bin nüfusuyla 67 ilden daha büyük. Yüzde 80’i kaçak yapılaşma. (İstanbul’da bu oran yüzde 65-70 civarında.)
Aziz Yeniay üç yıl önce ‘uluslararası kentsel dönüşüm sempozyumu’ düzenliyor. Avrupa’dan gelen akademisyenlerden biri, “Doğalgazın, suyun, elektriğin kaçağı olur da binanın nasıl kaçağı olur?” diye hayrete düşüyor.
‘Oy’ uğruna, kaçak gecekondu değil, bina da olur, gökdelen de.
Aziz Yeniay, halen 10 bin nüfuslu, 1800 aileyi ‘kent kültürüne’ kazandıran projeyi yürüttüklerini anlatıyor. TEM’den Edirne’ye giderken, Mahmutbey gişelerinin sağ tarafındaki 450 gecekondu ile Olimpiyat Stadı yolundaki Ayazma bölgesinde 1350 gecekondu, 6 ay önce yıkılmaya başlanmış. Şu an 1250’si yıkılmış. “Tek bir yıkımda bile televizyon kameralarına görüntü olacak arbede yaşanmadı” diyor.
Gecekonduların yüzde 40’ı özel mülkiyet, yüzde 60’ı Hazine arazisi üzerine kuruluymuş. Gecekonduların hemen hemen hepsi üç katlı binalar. TOKİ ile ortak projeyle gecekonduda yaşayanlar, Halkalı’daki Bezirganbahçe konutlarına taşınıyor. Karşılığında da 15 yıl vadeli, sıfır faizli, ayda ortalama 235 YTL taksit ödüyorlar.
Aziz Yeniay, “Tabii ki Hazine arazisi ile özel mülkiyeti üzerine bina inşa etmiş olanlara farklı ödeme uygulaması yapılıyor. Yeni evleri de piyasa değerinden değil, maliyet üzerinden satılıyor.”
Küçükçekmece Belediye Başkanı Aziz Yeniay, gecekondularla mücadele programını anlattırken, benim gibi doğma büyüme İstanbulluların haksız rant elde eden gecekonduculara karşı tepkisini dile getiriyorum. Hepimizin malı, Hazine arazisi üzerinde önce tek katlı, sonra kat çıktıkça çıkan kaçak, çirkin binaları yapanların biraz ödüllendirildiğini söylüyorum. Evlerin nakliyesini bile belediye üstleniyormuş.
Aziz Yeniay da, “Sosyal boyutu göz ardı ederseniz, altından kalkamazsınız” diyor, bir de şunu söylüyor:
“Göreve geldiğimden beri, 3.5 yıldır tek bir kaçak çivi dahi çaktırmadım.”
Gecekondulardan boşalan arazilere de yine kent kültürüne uygun konut projeleri üretiyorlarmış.
Bozatlı’nın CNB modeli
Başbakan Erdoğan’ın resmi açılışını yapacağı, İstanbul İkitelli’deki Holiday Inn otelinin yatırımcısı, turizmci Dr. Ali Nahit Bozatlı, makina mühendisi ve doktoralı uçak mühendisi. Doktora tezi olarak geliştirdiği model halen aerodinamik derslerinde işleniyormuş. CNB modeli, Alex Craik, Ali Nayfeh ve Ali Nahit Bozatlı’nın soyadlarından türemiş. ABD’de öğretim üyeliği yapan, Boeing’e çalışan Bozatlı, ‘Fırsat eşitliği, eğitimle sağlanır’ kuralının karşılığı. Malatya’dan çıkıyor, bilim literatürüne giriyor.
‘Öncelik deprem olmalı’
Küçükçekmece Belediyesi mahalle mahalle gecekondularda yaşayanları, konutlara taşıyor, bir de onlara ‘kent kültürünü’ öğrenmelerini sağlayan eğitim programları yürütüyor. Aziz Yeniay, şunu vurguluyor: “Bu yöntemle kentsel dönüşümü 500 yıldan biraz önce tamamlarız.”
Ne yapmak gerekiyor?
Aziz Yeniay, “Devlet hemen İstanbul’daki kentsel dönüşüm projesini ‘ulusal güvenlik’ kapsamına almalı. Türkiye’nin birinci önceliği İstanbul’un binaları olmalı. Beklediğimiz İstanbul depremi olursa, terörden değil ama depremden ötürü bu ülke yıkılır da, bölünür de. Hemen savaş açmak gerekiyor” diyor. Ardından da önerilerini sıralıyor:
“Kentsel dönüşümden kim sorumlu olacak? Belediyeler mi, TOKİ mi, KİPTAŞ mı, büyükşehir mi? Kentsel dönüşüm adına piyasanın reel değeri üzerine piyasa yaratmamak lazım. Özel sektörün mutlak surette işin içine girmesi lazım. Piyasanın dinamikleri üzerinde sistemin işlemesi gerekiyor. Bunun için engeller kaldırılmalı.”
Nedir bu engeller?
“Rezerv alanlar depremden korunma amaçlı kullanılmalı, rant amaçlı değil. İmar artışı yaparak değil, doğru projeler yaparak, özel müteşebbisin yarışması sağlanmalı, kamu da organizatör olmalı. Devletin mutlaka kredi kanallarını açması, sıfır faizli orta ve uzun vadeli kredi olanaklarının sağlanması gerekiyor.”
Tabii burada kentsel dönüşüm yasasının da işlerlik kazanması gerekiyor.
Aziz Yeniay’ın dediği gibi ‘insanları önce ikna etmeye çalışacaklar, olmadı yasa zoruyla dönüşüm sağlanacak.’
Kaynak: Radikal
Yazan: Funda Özkan
