GÖKHAN TAN
Sakarya Büyükşehir Belediyesi’nin, Sapanca Gölü kıyılarında doğayı koruyarak inşa etme iddiasıyla başladığı ‘park’ projesi, koruma imar planı olmadığı ve çevrede neden olabileceği tahribatın ölçülemeyeceği gerekçesiyle mahkeme tarafından durduruldu.
AKP’li Sakarya Büyükşehir Belediyesi’nin Sapanca Gölü kıyılarını halkın kullanımına açarken, doğayı da koruma iddiasıyla başladığı rekreasyon projesi idari mahkeme tarafından durduruldu. Yürütmeyi durdurma kararını 13 Şubat’ta alan Sakarya 2’nci İdare Mahkemesi, gerekçe olarak ‘projenin uygulandığı doğal alanın koruma imar planının olmamasını’ ve bu nedenle ‘kıyı ekosisteminin geri dönülmez biçimde tahrip edilme olasılığının’ söz konusu olmasını gösterdi. Mahkeme, imar planı ve inşaat projeleri yapılmadan herhangi faaliyet yapılmamasını istedi.
Durdurma kararı belediyeye 18 Şubat’ta iletildi ama proje yüklenicisi şirketler çalışmaya hiç ara vermedi. Haberin yazıldığı 14 Mart’ta inşaat şirketlerinin iş makineleri koruma altındaki 1’nci ve 3’üncü derece sit alanlarında çalışmaya devam ediyordu.
Durdurma gerekçesi: İmar planı eksikliği ve telafisi güç zarar olasılığı
Mahkeme, proje imar planlarında yer almadığı için çalışmaların doğal alana etkisinin bu aşamada ölçülemediğine, bu nedenle projenin ‘uygulanmakla etkisi tükenecek niteliğe kavuştuğuna’, yani ‘çalışmaların devam etmesi halinde eski duruma dönülmesinin imkânsız olduğuna ya da telafisi güç zararların doğabileceğine’ karar verdi ve belediyelin savunması alınana kadar projeyi durdurdu.
Böylece projenin imar planında yer almadığı da ortaya konmuş oldu. Mahkeme, projenin yürütüldüğü doğal alanın 1/1000 ve 1/5000 ölçekli koruma amaçlı imar planlarının yapılmasını istedi.
Oysa imar planıyla ilgili eksikliği, belediyeyle birlikte bakanlık daha önce belirtmişti. Bakanlık, projenin yürütüldüğü doğal sit alanının belediyeye tahsisinin onaylandığı 16 Ocak’ta ‘imar planı ve inşaat projeleri yapılmadan herhangi bir faaliyette bulunmaması’ ve ‘2863 Sayılı Kültür ve Doğa Varlıklarını Koruma Kanunu ilgili, yürürlükteki tüm koruma ve kollama tedbirlerine uyulması’ şartlarını getirmişti.
Mahkemenin istediği imar planıysa, belediyeye yanıt için tanınan 15 günlük sürenin sona ermesinden sonra yapıldı ve 9 Mart’ta Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü’nde askıya çıkarıldı. Mahkeme bu gelişmeyi henüz değerlendirmedi.
Davalılar: Belediye ve bakanlık
Sapanca Gölü’nün toplam 26 kilometrelik kıyı şeridindeki düzenleme projesi Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı desteğiyle yapılıyor. Projeyi ilk duyuran da 11 Haziran’da Bakan Murat Kurum olmuştu: “Sapanca Gölü’müz nefes alacak. Koruma ve İhya Projemiz ile gölü çevreleyen kaçak yapıları ve iskeleleri kaldırıp doğal dokuyu ortaya çıkaracağız. Sapanca Gölü’müzün ekolojik dengesini korurken yürüyüş ve bisiklet yollarıyla vatandaşlarımızı da doğayla buluşturacağız.”
Projenin ‘Sapanca Gölü Çevresi Yürüyüş ve Bisiklet Yolu Projesi’ adı verilen ve Rüstempaşa Kırkpınar-Hasanpaşa ve Kırkpınar- Soğuksu mahalleleri sınırları içerisinde kalan 6 kilometrelik ilk etabının ihalesi 18 Haziran’da yapılmıştı. Belediye ihalenin sonucunu temmuzda açıklamış ama kimin kazanığını söylememişti.
Belediyenin beyanına göre kıyı şeridindeki çalışmalar kasımda başladı. Belediye Başkanı Yusuf Alemdar, tanıtım töreninde ‘gölün ekolojik dengesinin korunarak, hiçbir şekilde dolgu yapılmayacağını’ öne sürmüştü.
Ancak çalışmalar, siyasetçilerin taahhüt ettiği yönde ilerlemedi. Sayısı 30’un üzerindeki Sapanca sakini, kıyı şeridine beton dolgu yapıldığı, ağaçların ve koruma altındaki sazlıkların kesildiği gerekçesiyle belediye ve yüklenici firmalar hakkında Sapanca başsavcılığına suç duyurusunda bulundu.
Doğal alan tahribatını fotoğraf ve video kayıtlarıyla belgeleyen Sapanca sakinleri, proje alanında nelerin olduğun şöyle sıraladı:
- Sapanca Gölü’nün tek doğal ̆nilüfer yatağı
- Göçmen kuşların konaklama ve beslenme alanı,
- Sucul canlılarla balık yavrularının üreme ve barınma ortamı
- Amfibi türlerin yaşam döngüsünü sürdürdüğü hassas bir ekosistem ve sazlık habitatına bağımlı florayla fauna için vazgeçilmez bir yaşam alanı
Sapanca Gölü: Su havzası, Özellikli Alan ve Hedef Türlerce Zengin Habitat
Sapanca Gölü Havzası ve projenin devam ettiği alan, dönemin Bursa Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu tarafından 7 Aralık 1991’de 1’inci derece doğal sit alanı tescil edilmişti.
Proje alanını, yürürlükteki tüm koruma ve kollama tedbirlerine uyulması şartıyla belediyeye tahsis eden bakanlık ve görüşü alınan resmî kurumlar, Sapanca Gölü’nün doğal statüsüne ve doğa varlıklarının uygulamada nasıl korunması gerektiğini belirtiyor.
Tarım ve Orman Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü’ne (DKMP) göre proje sahası, Sapanca Gölü sulak alanında yer aldığı için Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği’ne tabi ve içme suyu havzası statüsünde de ayrıca koruma altında. Alan, Marmara Bölgesi İlkbahar ve Sonbahar Kuş Göç Yolları üzerinde. Bu nedenle göl, hedef türlerce zengin habitat alanı olması ve nesli tehlike altındaki türlerin konaklaması nedeniyle ‘Özellikli Alanlar Listesi’ içinde. Yani göl, Sapanca ‘Hedef Türlerce Zengin Habitat’ ve ‘Habitat ve Ekosistem Düzeyinde İzlenecek Habitat’ olarak belirlendi.
DKMP, proje için kıyı şeridinde 47 bölgede sazlık temizliği yapmak isteyen Sakarya Büyükşehir Belediyesi Su ve Kanalizasyon İdaresi’ne (SASKİ) bu alanların dördüne ‘doğal yaşamın sürekliliğini sağlamak amacıyla müdahale edilmemesi gerektiğini’, 12’sinde zaten sazlık olmadığını, kalan 31 alanda temizlik yapılmasınınsa göl ekosistemine faydalı olacağını bildiriyor.
Ayrıca sazlıklar temizlenirken sulak alanın ekolojik karakterinin etkilenmemesi için tüm önlemlerin alınmasını, sazlıkların kökten koparılmayıp üst kısımdan kesilmesini, her parsel arasında su kuşlarının ve balık türlerinin kullanımı için yeterli büyüklükte sazlık bırakılmasını ve yaban hayatı üreme dönemi olan 1 Mart-30 Haziran tarihlerinde kesinlikle çalışma yapılmamasını belirtiyor.
Görüşü sorulan Sakarya Üniversitesi Çevre Mühendisliği’nin belediye için hazırladığı raporda da kıyı tortusuna iş makinesi sokulmaması, kök ve sürgünler çekilmeden, koparma ve sökme yapmadan sazların üstten kesilmesi gerektiği belirtiliyor ve kıyıdan göle doğru kademeli şeritler halinde kesim öneriliyor.
Gelgelelim sazlık temizliği, çalışma yapılmaması istenen 1 Mart sonrasında da devam ederken, bırakın saz köklerini ve sürgünleri korumayı, bölge sakinlerine göre iş makineleri sazlıkları kazıyarak ilerliyor.
‘Projeye değil, doğa tahribatına karşıyız‘
Sapanca Gölü’nün çevresinin kamuya açılmak istendiğini, yürüyüş ve bisiklet yolları ve doğanın da korunmasıyla birlikte güzel bir proje vaat edildiğini belirten Avukat Burcuhan Yıldıran Kuroğlu, uygulamaların yanlış ilerlemesi nedeniyle yargıya başvurmak zorunda kaldıklarını söylüyor.
Aynı zamanda bölge sakinlerinden olan Yıldıran Kuroğlu şunları dedi: “Hedeflenen amaçlara bakıldığında medeni bir proje olduğunu görüyoruz. Göle atığını bırakan işletmeler ve kaçak yapılar vardı. Proje bu nedenle öne alındı ve bu yapılar yıkıldı. Halk da bu nedenle projeyi destekliyor. Ancak proje için olumlu görüş veren kurumların, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü’nün yerine getirilmesini istediği hususlar var. Bunlara uyulmadı. Sazlıkların kesilmemesini, kesilecekse dahi üstten temizleme ve süngerleme sisteminin kullanılmasını, iş makinelerinin girmemesi gerektiğini söylüyor. Fakat uygulamaya gelindiğinde iş makinaları kullanıldı.”
Yıldıran Kuroğlu’na göre sahadaki çalışma, halka sunulan projeyle tutarsız ilerliyor: “Göl kıyısına dolgu yapıldı ancak halk itiraz edince dolgu yapılan alan iş makineleriyle temizlendi. Çünkü projede kesinlikle dolgu yapılmayacağı söylenmişti. Dolgu, oradaki doğal hayata zarar verir. İçme suyu olarak da kullanılan bir su havzasına zarar verir. Sapanca kendisini yenileyebilir, temizleyebilir bir göl.”
Yöre sakinleri proje başlamadan önce yaptıkları görüşmelerde, Sakarya Belediyesi’nin de benzer endişelere sahip olduğunu görmüş.
Uygulamadaki sorunların, yerinde inceleme ve doğru yönlendirmeyle aşılabileceğini umduğunu belirten Yıldıran Kuroğlu, Sapancalılar’ın projeye karşı olmadığını ancak doğa korunmadan ilerlenmesini istemediğini belirtiyor.
(Editör notu: Proje için farklı isimler kullanılıyor. Bakanlık ‘Sapanca Koruma ve İhya Projesi’ ismiyle anıyor; ihaleyi ‘Sapanca Gölü Çevresi Yürüyüş ve Bisiklet Yolu Projesi’ diye açan belediye, kasımdan itibaren Sapanca Park ismini kullanıyor.)
Kaynak: Diken
