“Osmanlıyı Biriktirmek”
Tuğrul Tunalıgil
Türkiye’nin en köklü liselerinden Saint Michel Fransız Lisesi, 125’inci kuruluş yılı şerefine 19 ve 20’inci yüzyıl Avrupa’sında Osmanlı imajını ele alan basılı reklâmları gün ışığına çıkarıyor.
4 Nisan-14 Mayıs tarihlerinde lisenin jeanne D’arc Salonu’nda ziyarete açılacak “Osmanlıyı Biriktirmek” adlı sergide, Avrupa’da üretilen çikolata, şekerleme, süttozu gibi ürünlerden çıkan “Türkler ve Osmanlı’da yaşam” temalı 130 reklam kartı sergilenecek.
Eskiden sakız veya çikolatalardan çıkan, çocukken kimilerimizin koleksiyon yaptığı kağıtların atası, 18 ve 19’uncu yüzyılda Avrupa’da “kromolitografi” adı verilen renkli taş baskı tekniğine dayanıyor. Bu tekniğin resimlere kazandırdığı canlılık ve albeni, Avrupa’da tüm ticaret dünyasını derinden etkiledi. Rengarenk çizimli bu reklam kartları (kromolar) çocukları ve ev hanımlarını etkilemenin yanı sıra, onlara farklı dünyaları ve kültürleri de öğretti. Yüzlerce yıl önceki Osmanlı’yı tasvir eden bu renkli reklam kartları, Saint Michel Lisesi Fransızca Koordinatörü Frederic Izydorczyk’in üç kuşaktan kendisine kalan koleksiyonu gün ışığına çıkarmasıyla, Türkiye’nin reklam temalı ilk kromolitografi sergisi oluştu.
“Osmanlı’yı Biriktirmek” adlı serginin yapılışında hiç şüphesiz son dönemde diziler ve çeşitli etkinliklerle Osmanlı kültürüne olan merakın canlanmasının da etkisi büyük. Ancak Proje Koordinatörü Göknur Gündoğan’ın deyişiyle “Osmanlıyı Biriktirmek” sergisi, bu güncel merakın ötesinde Osmanlı’ya ve o dönemin sosyal hayatına Avrupalıların gözlerinden ve hayal güçlerinden bakmamızı sağlıyor. Çünkü sergilenen kromolar; Türkler, Anadolu’da yaşam, Osmanlı Sarayı ve genel anlamda Doğu ve Doğu’nun klişelerinin Fransız üreticilerinin gözünde nelere tekabül ettiğini gösteriyor.
Osmanlı kadını da var dans eden çocuklar da
Proje Koordinatörü Göknur Gündoğan, serginin çok geniş bir koleksiyondan derlendiğini hatırlatarak şunları söylüyor: “Yaklaşık 600-700 parça içinden temamızla birebir örtüşen 120-130 parçayı seçtik. Bu 120-130 parçanın bir kısmı büyütülerek sergileniyor. Ayrıca reklam kartlarında tasvir edilen karakterlerden derlediğimiz büyük insan tasviri panoları da var. Tipik Osmanlı kadını, kahve ikram eden bir erkek, dans eden çocuklar…”
Çizgi roman mantığıyla tasarlanan kağıtlar
Bu sergide gösterilen reklam kartlarının hepsi Avrupa’daki frankofon (Fransızca konuşulan) ülkelerde 19 ve 20’nci yüzyıllarda çeşitli tüketim ürünleriyle dağıtılmış kartlar. Gündoğan, “Eskiden sakız veya çikolatamızdan çıkan ve biriktirdiğimiz kâğıtlara da benziyorlar ancak içerikleri onlara göre çok daha zengin. Farklı kültürleri, ülkeleri, o bölgelerde giyilen kıyafetleri, günlük yaşam alışkanlıklarını tanıtıyor bu kartçıklar. Bolca bilgi var. Ayrıca basıldıkları kağıtların kalitesi de daha yüksek. Kullanılan renkler ve baskı tekniği de kromolara farklı ve özel bir ruh katıyor. Kimisi çizgi roman mantığıyla tasarlanmış, kimisi ise Fransız’ların meşhur ‘ansiklopedi’ anlayışıyla bir mekanı en ince detayına kadar tasvir ediyor” diyor.
Kaynak : Vatan
