Türkiye’de mekânı tüm boyutlarıyla algılama, okuma ve karar üretebilme; kültürel mirası, doğayı ve çevreyi koruma bilinci kentleşme sürecini bizlerden daha önce yaşayanlara ve dolayısıyla evrensel düzeyde bu kavramları gündeme getirip geliştirenlere göre epeyce geç oluştu.
Bu nedenle, özellikle son otuz yıldır sert ve hızlı bir dönüşüm süreci yaşanan İstanbul’da kimi büyük projelerin irdelenmesi, kimi değerlerin korunması doğrultusundaki öneriler kamuoyunun gündemine taşınamıyor.
Açık tartışmalar, müzakereler ve toplumsal uzlaşmalar ile yapılmaları halinde ve bazı sakıncalarından arındırılmak koşulu ile kimisi uygar bir kent yaşamı için yararlı da olabilecek Mega Projeler hakkında yeterince bilimsel görüş geliştirildiği de söylenemez.
Bazen sürpriz biçimde karşımıza çıkan projeler dehşetli, azametli, güçlü ve çok hızlı olabiliyor. Biz daha bunlardan birini serinkanlı biçimde tartışmaya çalışırken gündeme düşen bir başkası nedeniyle şok geçirebiliyoruz. Bizler durumu algılayıp anlayıp herhangi bir konuda mantıklı alternatif çözümler üretelim diye uğraşırken, yönetimler yepyeni sürprizler ile karşımıza çıkıyorlar.
Sorun aslında, kentin hâlâ yöneticiler, yatırımcılar tarafından ekonomik bir araç ve üzerinde iktidar gösterileri yapılabilecek potansiyel bir alan olarak görülmesinden kaynaklanıyor. Bu anlayışın aktörleri için kentteki her boş alan, yeşil alan veya her kamusal mekân bir arsadır. Her yapı da, yerine daha verimlisi, daha gösterişlisi yapılabilecek bir yatırım alanıdır.
Yaşadığımız ve görev yaptığımız bu metropolde bunca yoğun bir yapma-yıkma, koruma-dönüştürme gündemi karşısında bizler; etik duruşumuz, sağduyumuz, mantığımız, bilgi birikimimiz, deneyimlerimiz ile kentten, kentliden yana bilimsel görüşler geliştirmek ve kamuoyu ile paylaşmak; bu süreçte de tehdit altındaki kimi değerlerimiz hakkındaki görüşlerimizi, önerilerimizi daha güçlü olarak dile getirmek zorundayız.
Bu projeler hakkında medyada birçok bilgi, görsel paylaşılıyor ve her proje üzerine çeşitli görüşler öne sürülüyor. Ne var ki, bu projelerin bir arada olduğu, birbirleri ile olan ilişkilerini gösteren, bunların düşünülmesini ve tartışılmasını sağlayacak bir bilgi kaynağı eksikliği var.
Kente yapılan müdahaleler ve bu müdahaleler ile kentliler arasındaki ilişkilerin önem kazandığı ve tartışıldığı bu dönemde, tam da yerel seçimler öncesi “Mega Projeler” ve bu projelerin yarattığı mekânsal, toplumsal ve ekonomik etkiler önemli bir araştırma konusu haline geliyor.
MSGSÜ-MİMARLIK FAKÜLTESİ ŞEHİR VE BÖLGE PLANLAMA BÖLÜMÜ tarafından düzenlenen bu panelde konu sekiz ana başlık altında gündeme getirilip tartışılacak.
MEGA PROjELER VE DOĞA-EKOLOjİ
MEGA PROjELER VE TARİH- KÜLTÜR
MEGA PROjELER VE NÜFUS- METROPOLİTEN MAKROFORM
MEGA PROjELER VE TOPLUM- İNSAN
MEGA PROjELER VE POLİTİKALAR- SERMAYE AKTARIMI- KÜRESEL SERMAYE
MEGA PROjELER VE YEREL SERMAYE, RANT VE TOKİ
MEGA PROjELER VE SİVİL TOPLUM- SAYDAMLIK- KENT HAKKI
MEGA PROjELER VE MEGALOMANİ
(*) MEGA-PROjE TANIMIMIZ HAKKINDA
Elbette burada önemli ölçütlerden birisi kamu veya özel sektör kaynaklarından bu projelere ayrılan “BÜTÇE”lerdir. Projeler arasında 29 milyar dolar ile 3. Havalimanı başı çekiyor. Ama özel sektör de bütçe konusunda kamudan geri kalmıyor, örneğin Maslak 1453’ün bütçesi 8,4 milyar dolardır.
Seçim konusunda başat ölçütlerden birisi de elbette projenin “ÇEVRESEL ETKİSİ” olmalıdır. Kuzey ormanlarında süregiden ağaç katliamının nedeni olan 3. Boğaz Köprüsü veya tüm Marmara ekolojisini altüst edecek olan Kanalistanbul kadar olmasa da örneğin bir Avrasya Tünelinin veya belki de bedavaya getirilen Yenikapı dolgu alanının çevresel etkisi de göz önüne alınmalıdır.
Bir diğer önemli ölçüt projenin kent ve kentli üzerindeki “FİZİKSEL VE TOPLUMSAL ETKİSİDİR”. Örneğin Zeytinburnu’ndaki 16:9 projesi görece küçük bir bütçeye sahip ama bir anda Tarihi İstanbul siluetinde yarattığı görsel ‘parazit’ ile gündeme düşebiliyor. Benzer biçimde bir Sulukule Projesi, bir Tarlabaşı projesi etkilediği, daha açık bir deyiş ile sürgüne gönderdiği toplumsal kesimler ile çok önemli olabiliyor.
Mega-Projelerin seçimi konusunda önem verilen bir dördüncü ölçüt ise, projenin kente vuracağı ‘damga’nın gücü ile kentli bellekte yaratacağı “TRAVMA” oldu. Gezi Parkında yapılabilecek bir Kışla İhyası, Rumelihisarı içindeki “Osmanlı Mahallesi ve Mescit”, veya Çamlıca Camisi ölçek olarak belki görece küçükler ama arka planlarındaki ideolojik anlam ile bir anda “mega” mertebesine yükselebiliyorlar.
PANEL PROGRAMI
MEGA PROjELER VE İSTANBUL
DÜZENLEYEN: MSGSÜ-MF-ŞEHİR VE BÖLGE PLANLAMA BÖLÜMÜ
YER: ARMADA OTELİ
TARİH: 12 ŞUBAT 2014 SAAT: 9.30-17.30
DANIŞMA KURULU:
Güzin Konuk, Gülşen Özaydın, Fatma Ünsal, Haydar Karabey
DÜZENLEME KOMİTESİ: MSGSÜ-MF-ŞBPB
Ahmetcan Alpan, Çağdaş Saydam, Ömer Aksoyak
PANEL PROGRAMI VE KONUŞMACILAR
SUNUŞ:
GÜZİN KONUK
GÜLŞEN ÖZAYDIN
OTURUM-1 KONUŞMACILAR VE TEMALAR
YÖNETİCİ: HAYDAR KARABEY
1. (megaprojeleristanbul ve…) TARİH-KÜLTÜR: İLHAN TEKELİ
2. (megaprojeleristanbul ve…) DOĞA-EKOLOjİ: HÜRRİYET ÖĞDÜL+DEMET KAP YÜCEL
3. (megaprojeleristanbul ve…) NÜFUS VE METROPOLİTEN FORM: MURAT GÜVENÇ
4. (megaprojeleristanbul ve…) TOPLUM-İNSAN: AYFER BARTU CANDAN
ÖĞLEN ARASI
OTURUM-2 KONUŞMACILAR VE TEMALAR
YÖNETİCİ: ERSEN GÜRSEL
5. (megaprojeleristanbul ve…) POLİTİKALAR-SERMAYE AKTARIMI- KÜRESEL SERMAYE: YAŞAR ADANALI
6. (megaprojeleristanbul ve…) TOKİ-RANT VE YEREL SERMAYE: MUSTAFA SÖNMEZ
7. (megaprojeleristanbul ve…) SİVİL TOPLUM- SAYDAMLIK- KENT HAKKI: CİHAN U. BAYSAL
8. (megaprojeleristanbul ve…) İKTİDAR (VE MEGALOMANİ): ERBATUR ÇAVUŞOĞLU
İSMD TARAFINDAN HAZIRLATILAN WEB SİTESİNİN TANITIMI
MURAT TÜLEK ŞEHİR PLANCISI, MSGSÜ-MF-ŞBPB
SEVİL ŞETEN ŞEHİR PLANCISI, MSGSÜ-MF-ŞBPB
