ERKEN CUMHURİYET’İN YARIM KALMIŞ DENEYİ: İŞÇİ KONUTLARI

Erken Cumhuriyet Dönemi mimarlığında bazı kuruluşların tekil girişimleri dışında uygulanmış işçi evi örneklerine pek rastlayamıyoruz. 1932 yılında Hermann jansen‘in Ankara için Bahçe-şehir ilkelerine bağlı kalarak yaptığı planda bir “Amele Mahallesi” öngörülmüş fakat uygulanamamıştı. Büyük şehirlerde daha az örneğini gördüğümüz işçi konutu uygulamaları Anadolu’da belli bölgelerde karşımıza çıkmakta.

Erken Cumhuriyet’te planlı bir işçi konutu uygulamasının olmaması, büyük şehirlerde sanayi alanlarının çevresinde hızlı bir gecekondulaşmaya yok açmıştı. 1930’larda yine Ankara’daki konut stoğunun yetersizliğinden kaynaklanan, Altındağ, Yenidoğan, Atıfbey mahallerinde yaşanan hızlı gecekondulaşma, daha yakın dönemlerde de İstanbul’da Esenler ve Zeytinburnu bölgelerindeki gecekondulaşma, bunların örneklerinden.

II.Dünya Savaşı sonrası dönemde tüm dünyada hızla yükselen konut ihtiyacına yönelik hamleler, Türkiye’de de mevzi imar planları oluşturulmasıyla karşılık buldu ve bazı belli başlı uygulamalar yapıldı.

Biz de 1 Mayıs İşçi Bayramı vesilesiyle, Türkiye’de uygulanan az sayıdaki İşçi Konutu örneğini derledik.

Kredi Yapı Sandığı Koşuyolu Evleri Broşürü, 1957

Koşuyolu bölgesinde Emlak Kredi Bankası’nın ve diğer kooperatiflerin uygulamalarını görmek mümkün. Koşuyolu’nun doğusundaki konutlar “banka evleri”, batısındakiler ise “belediye evleri” (ya da işçi evleri) olarak adlandırılıyor. 1953 tarihli Emlak Bankası broşüründe yerleşimde toplam 403 konutun yer aldığı bilgisi mevcut.

KOŞUYOLU BELEDİYE EVLERİ

Yapım yılı hakkında kesin bir bilgiye erişilememekle birlikte semt sakinlerinin 1952-1953 tarihleri arasında yapıldığını söylediği proje, iki katlı bitişik nizam bahçeli konutlardan oluşuyor.

belediye evleri

Koşuyolu evleri plan tipolojisi
KOŞUYOLU İŞÇİ EVLERİ

Eğime paralel ikiz sıra-ev tipolojisinde teraslanmış evler, 1955 yılında projelendirilmiş.

ZONGULDAK KOZLU M.K.İ. İŞÇİ EVLERİ SİTESİ

1934 yılında Seyfi Arkan‘ın tasarladığı yerleşkede, bekar ve evli işçiler için ayrı konut tipolojileri geliştirilmişti. Konutların yanı sıra çamaşırhane, aşevi ve okul yapıları da bulunuyordu.

MKİ Sitesi’nde yer alan bir ev tipi

İlkokul yapısı

BURSA İŞÇİ EVLERİ

Almanya’da maden işçileri için birçok konut uygulaması yapan Mimar Bernard Wagner, Bursa, Erdemli, İzmir’de yapılacak işçi konutları için mahalle ve konut planları hazırlamıştı. Bursa için hazırlanan planda, eğimli kısımlar yeşil alan olarak ayrılmış, sıra evlere farklı tipolojilerde yer verilmişti. Planda ayrıca, arazinin çukur bir alanı için bir açık hava tiyatrosu da düşünülmüştü.

Özgür Gök
Kaynak: kot0.com