HASTANE TASARLAMAK /Prof. Dr. Şengül Öymen Gür

Prof. Dr. Şengül Öymen Gür- Beykent Üniversitesi

Araş. Gör. Yüzyıl N. Aydın-Beykent Üniversitesi

Bir hastane deneyimi ile başlayan hastane projesi

Her şey benim Seyrantepe Devlet Hastanesine gitmeye çalışmamla başladı. Levent-Seyrantepe arası arabayla 13 dakika, ama ben zamana saygılı bir insan olarak randevumdan iki saat önce yola çıktım. Direksiyonda eşim vardı. Tam üç kere yanlış sapağa girdiğimiz için randevuma kıl payı yetiştim. Aslında sapak değil de bir yeşillikten geçip viyadüke girmemiz gerekiyormuş! Eşit ağırlıkta 3 kapı karşıladı bizi. Birini gözüme kestirip içeri daldım. Devasa sütunların arasında bakınırken gördüğüm ilk ve tek kişiye departmanın yerini sordum, bilmiyordu ama şurada bir pano vardı. Panoyu bulmak için sütunlar arasından uçtum. Katı buldum. Girişteki devasa sütunlar burada da devam ediyordu, hasta odalarında da devam ediyordu. Niyet okuması yaptım, elimde değil… Dönüşte, gelecek yarıyılda bir hastane projesi yaptırmaya karar verdim.

Her ne kadar sağlık bakanlığımızın yayınladığı hastanelerde uygulanması gerekli asgari ölçüler kılavuzu elimizde olsa da (Sağlık Bakanlığı Yayın Numarası: 800, ISBN: 978-975-590-327-9) söz konusu hastanenin imar planını (!) gördükten sonra bu verilere itibar etmemeye karar verdim. İmar planı amorf yeşil bir daire içinde bir noktaydı. Yemin ederim. Daha önce yaptığım kullanıcı araştırmalarımdan kalma hasta deneyimlerinden toparlanmış bazı veriler vardı elimde. Hastanın istediği özellikleri bu verilere dayalı olarak öğrencilerle paylaştım:

• Hastane kent/semt ulaşım sistemlerinin tümüyle bağlantılı olmalı ve sınırları içinde sağlık çalışanlarınınkine ek olarak halka açık bir otopark bulundurmalıdır.
• Hastanın girişten bekleme salonuna ulaşana kadarki erişim akışı net/kesintisiz olmalıdır.
• Hastane genelinde yürüme mesafeleri kısa olmalıdır.
• Hastanede az koridor/ kapı/ geçiş bulunmalı, yer / yön bulmak kolay olmalıdır. Yön-bilgi tabelaları ve danışma masaları yeterli sayıda olmalıdır.
• Polikliniklerin diğer birimlerle ilişkisi iyi kurulmalıdır
• Poliklinikte odalarında hasta yakını için oturacak alan olmalı; hasta mahremiyeti sağlanmalıdır.
• Bekleme alanları yeterince geniş olmalı, oturma elemanları yeterli sayıda olmalıdır.
• Hastanede mikro-klimatik koşullar, gürültü denetimi sağlanmalıdır.
• Hastane bakımlı, temiz olmalı, hoş bir görünüme sahip olmalıdır.
• Hasta yakınlarının yeme-içme ihtiyacını giderecek ek tesisler olmalıdır.
• Hasta kayıtlarının gizliliği sağlanmış olmalı, personelin yaklaşımı nazik olmalıdır.
• Hastanede randevu sistemi, laboratuvar sonuçları ve teşhis süreci hızlı işlemelidir.

Hastane nedir?

Hastaneler en başta benimsedikleri tedavi yöntemine bağlı olarak, hasta yatak sayısına göre, üstlendikleri hizmet basamaklarına ve uzmanlıklarına bağlı olarak ve mülkiyet durumlarına göre farklı biçimlerde anılırlar (Şekil 1).

wetransfer_hastane-tasarlamak_2025-01-17_0901

Şekil 1. Hastanelerin tedavi yöntemleri, oda sayısı, mülkiyet, uzmanlık alanları, gibi temel özellikleri

Hastanelerin tedavi yöntemleri aşağıdakilerden biri olabilir:

• Allopati: Modern tıp yöntemini benimser, hastalıkların ilaçlar veya cerrahi müdahalelerle tedavi edilmesini içerir.
• Homeopati: Benzer benzeri iyileştirir prensibine dayanan, doğal maddelerin kullanıldığı alternatif bir tedavi yöntemidir.
• Ayurveda: Hint kökenli, beden, zihin ve ruh dengesine odaklanan geleneksel bir sağlık sistemidir.
• Siddha: Güney Hindistan’a özgü, bitkisel ilaçlar ve minerallerle tedaviyi içeren geleneksel bir tıp sistemidir.
• Naturopati: Doğal tedavi yöntemleri kullanılarak vücudun kendi kendini iyileştirme kapasitesini artırmayı amaçlayan bir sistemdir.
• Yogik Tedaviler: Yoga ve meditasyon gibi uygulamalarla fiziksel ve zihinsel sağlığı dengelemeye yönelik tedavi yöntemleridir.

Allopati ve diğerleri arasında önemli bir fark vardır: Allopati (modern tıp) bilimsel araştırmalara dayanan ve ülkemizde neredeyse tüm hastanelerde uygulanan yöntem olup hızlı ve spesifik tedaviler sunar. Kullanım alanları: Birinci basamak sağlık hizmetleri, genel sağlık hizmetleri, rutin kontroller, önleyici bakımdır. İkinci ve Üçüncü Basamak Sağlık Hizmetleri daha uzmanlaşmış tedaviler, hastane hizmetleri ve cerrahi müdahaleler sunar. Allopatinin dezavantajları arasında modern tıbbın bazen yan etkileri olması sayılabilir. Alternatif tıbbi sistemler, bütüncül bir yaklaşım benimser ve genellikle uzun vadeli sağlık ve iyilik hali hedefler. Daha doğal yöntemler sunar, yan etkileri azdır, ancak etkililiği kişiden kişiye değişebilir. Ülkemizde alternatif tıbbın çeşitli uygulamaları hastanelerde değil termallerde, belli uzmanların muayenehanelerinde ve kısmen spor salonlarında uygulanmaktadır.

Allopatik-bilime dayalı-hastaneler uzmanlık alanlarına, yatak adetlerine, işlev ve mülkiyet durumlarına göre de farklılaşabilirler. Ancak, modern tıp yönteminin uygulandığı hastanelerde belli işlevsel birimler vardır ve planlama bunları göz önünde bulundurmak zorundadır (Tablo 1).

Tablo 1. Fonksiyonel Planlama Birimleri

Ana Giriş Birimi

İdari Birim

Acil Birim

Hasta Kabul ve Taburcu Etme Birimi

Doğum Birimi

Kardiyak İnceleme Birimi

Klinik Bilgi Birimi

Toplum Sağlığı Birimi

Tamamlayıcı ve Alternatif Tıp Merkezi

Koroner Yoğun Bakım Ünitesi

Günübirlik Cerrahi/Prosedür Birimi

Diş Cerrahisi Birimi

Bariyatrik Cerrahi Birimi

Endoskopi Birimi

Yatan Hasta Birimi – Bariatrik

Yatan Hasta Birimi – Genel

Yoğun Bakım Ünitesi – Genel

Tüp Bebek Birimi (Üreme Merkezleri)

Laboratuvar Birimi

Çamaşır İşleme Birimi

Mühendislik ve Bakım Birimi

Yemek Hizmetleri Birimi

Temizlik Hizmetleri Birimi

Doğumhane Birimi

Tıbbi Görüntüleme Birimi – Genel

Tıbbi Görüntüleme – Nükleer Tıp Birimi – PET

Ruh Sağlığı Birimi – Yetişkin

Ruh Sağlığı Birimi – Çocuk ve Ergen

Ruh Sağlığı Birimi – Yaşlılar

Mobil Sağlık Hizmetleri Birimi

Morg – Genel

Onkoloji Birimi – Tıbbi (Kemoterapi)

Onkoloji Birimi – Radyasyon

Ameliyathane Birimi

Ayakta Tedavi Birimi

Eczane Birimi

Kamu ve Personel Olanakları

Rehabilitasyon – Yardımcı Sağlık Hizmetleri

Böbrek Diyaliz Birimi

Steril Malzeme Birimi (SSU)

Tedarik Birimi

Atık Yönetimi Birimi

Bir hastanenin iç işleyişi mutlaka tedavi başarısını arttırır. Ancak hastanenin çevre ile olan bağları, ulaşım türleriyle ilişkileri hastanın hizmete en seri biçimde ulaşabilmesi için elzemdir (Şekil 2).

Şekil 2. Hastane birimlerinin ana yolla ilişki önceliği.

Hastane planlaması girift bir işlemdir. Sadece hasta açısından düşünülmemesi gerekir. Bu karmaşık işlevleri aşağıdaki şema daha anlaşılabilir kılacaktır (Şekil 3). Görüldüğü gibi hastanenin bir dizi karmaşık işlevleri vardır ve üstelik bunların büyük bir kısmı hasta trafiği ile asla kesişmemelidir. İşlevler çelişkili bir durum sunarlar; örneğin morga indirilen bir kayıp mutfaktan gelen hasta beslenme işleviyle ciddi bir çelişki içindedir. Hastaneyi tasarlamak da zordur, işletmek de… Bu nedenle kendinden menkul, denetimden uzak özel hastaneler fikri sadece insana saygılı modern toplumlarda uygulanmalıdır.

Şekil 3. Bir hastanenin işleyiş modeli.

Kaldı ki hastanelerde yatan hasta/ayakta hasta ayrımı dikkatin ve dolayısıyla çözümün iki farklı kullanıcı grubu üzerinde odaklanmasını gerektirir. Hastanelerin yatan hasta ve ayakta hasta hizmetleri ayrımı konusu hastane giriş katı itibarıyla önemle üstünde durulması gerekli bir konudur (Şekil 4a&b).

Şekil 4a. Hastanenin yatan hasta ayakta hastaya göre işleyiş modeli 

Şekil 4b Hastanenin yatan hasta ayakta hasta durumuna göre işleyiş modeli

Yukarıda belirttiğimiz hasta tercihlerinin yerine getirilmesi için ideal klinik aşağıdaki esaslara göre modellenmelidir (Şekil 5). Doğal olarak proje dersinde bu çözümün varyasyonları da geliştirilmiştir.

Şekil 5. İlişki sistemleri ağırlıklı standart bir klinik planı.

Bu konunun hassas bir konu olduğunu altını çizerek vurgulamalıyız. Hastanelerden kapılan mikroplar nedeniyle sağlıklı refakatçilerin bile hasta olduğu sık rastlanan bir olgudur. Hastanelerde hasta ve refakatçi güvenliği önemli bir konudur (Şekil 6).

Hastanelerin atık sorunu birçok kez medyada gündeme gelmiş bir başka önemli konudur. Hastane atığı diğer atıklara da benzemez. Deniz, göl ve dere-boyundaki plajlara yönlendirilen atıkların pandemik reaksiyonlardan tutun da ayağa iğne batması gibi daha kolay atlatılır sorunlara neden olduğu bilinir. Bu değerli sayfalarda öğrenilmiş veya yaşanmış olgularla zaman/yer kaybetmek istemiyoruz. Bu nedenle atık önlemlerini bir çizelge üzerinden aktarmakla yetiniyoruz (Şekil 7).

Şekil 6. Hastanelerde hasta güvenliği.

Şekil 7. Hastanelerde kusursuz bir atık süreci modeli

Hastane Projesi Uygulaması

Konuyu İngilizce grubuma aşağıdaki gibi duyurdum, genel ilke ve şiarlarımı sıraladım ve sonunda ne teslim etmeleri gerektiğini belirttim.

“A. TOPIC & OBJECTIVES: SEYRANTEPE STATE HOSPITAL

Even though we have excellent architects in Turkey, the present government hired a pure novice, and the outcome is awful: loss of space must have caused a significant loss of money. The everyday interactions between the main functions do not exist. The patients are lost in the hospital, and no one can answer. Therefore, on the same site expected is a working hospital. The student’s investigation of architectural issues concerning user requirements in and around the hospital, urban conditions, main traffic junctions, the location, natural and artificial environmental situations, possible technologies, and recently built cases, and their exploration of solutions for these complex architectural problems, will have a significant impact on the community.

The study’s primary objectives are of utmost importance and should be kept in mind throughout the project. They are:

• To render immaculate health services for the patients
• To maintain a healthy state of mind and relations among doctors, personnel groups, and patients.
• The subject of the hospital is usually divided into units and analyzed as such: entrance and triage services, In-patient & outpatient clear distinction and required services; polyclinic, laboratory, operating room, intensive care, morgue, social and technical services, general and hygienic services, etc.
• A tip: after analyzing all the samples for a long time, we decide to shape the patient bed floors first and then move on to the others. After arriving at decisions such as the primary access, orientation, etc., we start the design of the building from the upper floors and come to the bottom because the size (wheelbase) of a single patient bedroom will also affect the outpatient clinic, parking (if any), surgery, the morgue, etc.

It is crucial to note that the students will develop a detailed program following the discussions on functions and main interactions. Their active involvement is key to the success of this project.”

Yer görme ve yer analizlerinden sonra öğrencilerden mevcut bir hastanenin seçilip grup içinde tartışılmasını, sonra yukarıda değinilen birimlerin çeşitli kaynaklardan derlenerek grup içinde eleştirilmesini istedik. Daha sonra bilindik aşama geldi. Önermeler ve kritik…

Bu kuramsal yanı ağır basan deneme sonucunda, başarıyla görev yapabilecek bir devlet hastanesinin 4+1 ana tipte çözülebileceğini ama başka bir zaman ve başka bir grupla bu sayının artma/eksilme olasılığının olabileceğini ortaya koyduk. Tipleri sıralayacak olursak, bunlar; Doğrusal Tipler, Avlulu Tipler, Merkezi Tipler, Karma Tipler ve Karmaşık Tipler, olarak sınıflanabilir.

Doğrusal tipler (shad alsibasi, Mohammed Yacoub Hisham Juneidi)

Avlulu  tipler (ala altamimi, Abdullah Bashir Khalid, Alaa almohammed)

Merkezi tipler (Hamza Alhayek)

Karma Tipler (Zeynep Çalışkangenç, Mohammed jalal Almahalleh, Yaren Demirbilek)

Karmaşık Tipler (Nourman Alzoubi).

NOTLAR

Bu çalışmada kullanılan grafiklerde Andalus Üniversitesinden meslektaşımız Mazen Fani’nin “Understanding the Design of General Hospital,” (www. academia.edu) konulu çalışmasından yararlandık.

YARARLI LINKLER

https://www.healthfacilityguidelines.com/FPUs

iFGH-International-Health Facility Guidelines © TAHPI, (Version 4 May 2014)

iFGH-International-Health Facility Guidelines © TAHPI (Part B: Version 5 2017)

DESIGN STUDIO V -FINAL SUBMISSION

1 a DoğrusalTip

SHAD ALSIBASI

1-b Doğrusal Tip

2.  MOHAMMED YACOUB HISHAM JUNEIDI

2-a Avlulu Tipler 

1. ALA ALTAMIMI

2b. Avlulu Tipler

2. ABDULLAHI BASHIR KHALID 

2 c Avlulu Tipler

1 ALAA ALMIKDAD

.

3 Merkezi Tipler 

 HAMZA ALHAYEK 

4-a Karma Tipler 

1. ZEYNEP CALISKANGENC

4 b Karma Tipler 

2. MHD JALAL ALMAHALLEH 

4c. Karma Tipler

3. YAREN DEMİRBİLEK

5 Karmaşık Tipler

NOURMAN ALZOUBI