” Art deco ” tanımlayıcısı mimari bir bağlamda kullanıldığında , akla yaldızlı girişler, dekoratif metal süslemeler ve şık ifadeler gelir. Kükreyen Yirmiler’in gürültülü ama moda enerjisinin inşa edilmiş bir forma dönüştürüldüğü yapılar olan Empire State Binası’nı veya Amerikan Radyatör Binası’nı düşünün. Kültürel bir bağlamda, kalabalıkların büyük ekranda hareketli resimleri izlemek için taç benzeri tabelalarla donatılmış sinema binalarına doluştuğu veya gizli gizli içki içme yerlerine girmek için parolaları fısıldadığı, bar tezgahlarının taburelerle sıralandığı ve arkadaşların gizlice içki içmek için banket oturma yerlerinde toplandığı dönemin sahnelerini çağrıştırır.
Art deco, Arts Décoratifs’in kısaltması, bu yıl 100 yaşına giriyor. AN , bunu kutlamak için stilin kökenlerine ve günümüzdeki önemine geri dönüyor.
Kesin Bir Köken
29 Nisan 1925’te Paris’te Uluslararası Modern Dekoratif ve Endüstriyel Sanatlar Sergisi açıldı ve stili resmen küresel bir izleyici kitlesine tanıttı. Bu fuarda sahneye çıksa da, dekoratif etkileri, fiili öncülü olan Art Nouveau’dan daha eskiye, Kübizm, Konstrüktivizm ve hatta Mısırbilim’e kadar uzanan zengin bir stil karışımında kök salmıştır.
Uluslararası Modern Dekoratif ve Endüstriyel Sanatlar Sergisi 1915 için planlanmıştı ancak I. Dünya Savaşı’nın başlamasıyla ertelendi. Serginin başlangıcı, Eugène Grasset, Hector Guimard, Francis Jourdain, Maurice Dufrêne, Paul Follot ve Pierre Chareau gibi Fransız ve diğer Avrupalı dekoratif sanatçılara, mobilya üreticilerine ve mimarlara dayanır; bu kişiler, serginin yaratılmasına yol açan bir dizi salon düzenlemişlerdir.
Festivalin baş mimarı Charles Plumet iken, Jean Hiriart, Georges Triboul, Georges Beau ve Le Corbusier gibi diğer mimarlar da sergi için pavyonlar tasarladılar. Pavyonlar mobilya ve objeleri sergiliyordu ve birçoğu mağaza ürünlerinin sergilenmesi için inşa edilmişti. Bu yapılar, heykelsi, sütun elemanlı ve günümüzde art deco yapılardan görmeyi beklediğimiz dekoratif, neredeyse duvar resmi benzeri işleme sahip simetrik giriş yollarıyla çevriliydi. Pavyonların içinde, gösterişli avizeler ve yoğun duvar kağıtlarıyla kaplı odalar, o zamanlar “modern” olarak kabul edilen tarzda tasarlanmış en son sandalyeler, masalar ve armatürler için sergi alanıydı; tıpkı günümüzde düzenlenen uluslararası tasarım fuarları gibi .
Oldukça dekoratif bir stil olarak görülse de, bildiğimiz haliyle art deco mimarisini geliştirmek için birkaç mühendislik ve teknolojik ilerleme gerekti. Bu yenilikler arasında takviyeli betonun icadı ve uygulanması, cam levha üretiminde yeni yöntemler ve alüminyumun seri üretimi vardı.
Art deco’nun Paris’te ortaya çıkışı, başka yerlerde de bu tarzın benimsenmesine yol açtı. 1931’de New York’ta Empire State Binası tamamlandı. Bu bina yalnızca erken dönem art deco simgesi değil, aynı zamanda o dönemde ve sonraki on yıllar boyunca dünyanın en yüksek binasıydı. Bugüne kadar yaldızlı lobisinin parıltısı, sabah ve akşam telaşlarında ofis çalışanlarıyla ve alüminyum kabartmalarına ve mermer duvarlarına hayran kalan turistlerle dolup taşıyordu. Kozmopolit ideal, art deco’nun dönemin mağazalarından beklediğimiz süsleme ve ihtişamı ortaya çıkarmasıyla ülke çapında yayıldı.
Art deco’dan, ilerleyen bir dünyaya ve en yeniye olan tercihe bir yanıt olan modern akım ortaya çıktı. Uzun yatay çizgiler ve eğrilerin rafine kullanımıyla işaretlenen bu tarz, ulaşım ve cihazlarla eş anlamlıdır. Silindirik formları ve pürüzsüzleştirilmiş betonu, Miami Beach’te, tekne ve tren gövdelerinde ve lokantalar biçiminde şehir merkezindeki sokak köşelerinde kök saldı.
Popülerliğin Yeniden Canlanması
Eski olan her şeyin yeni olduğu sözü, art deco ile birlikte tekrar geçerliliğini kazandı, zira bu tarz son zamanlarda tasarım sahnesinde tam güçle yeniden ortaya çıktı. Rockwell Group tarafından tasarlanan Katsuya gibi restoranlar ve barlar , tarzın görkemli geometrik şekillerini ve simetrik niteliklerini kullanıyor. Taş, bronz ve paslanmaz çeliğe duyulan saygı, SHoP Architects tarafından tasarlanan Brooklyn Tower’ı, art deco’ya gönderme yapan New York City binalarının uzun ve büyüyen listesi arasına yerleştiriyor .
Bir avuç güncel sergi, art deco’nun önemini araştırıyor: 15 Haziran’a kadar New York, Roslyn’deki Nassau County Sanat Müzesi’nde açık kalacak olan Deco at 100’e bakın. Ve takvimlerinizi işaretleyin: 1925-2025. One Hundred Years of Art Deco, Ekim ayında Paris’teki Musée des Arts Décoratifs’te açılacak ve 2026’nın başlarına kadar açık kalacak.
Art deco kendi döneminin bir örneğiydi; 1920’ler ve 30’lar, Yasak Dönemi’nden film yapımına, teknoloji ve ulaşımda önemli ilerlemelere ve 1929’daki borsa çöküşüne kadar bir felaketler dönemiydi. Bir asır sonra, nostalji daha basit zamanlara işaret ederken ve dünya altüst olmuş gibi görünürken, art deco’nun ihtişamının bugün büyük talep görmesi mantıklıdır.
Kaynak: Arch Paper
1 Yorum
Naile Gürcan
Tasarımın modern dönemlerde geometriyle yeniden yorumlanması ve ortaya nefis ürünlerin çıkması bu sanatın oluşmasıyla başlamıştır. 1930 lu yıllarda bizim ülkemizde de bir çok dönem yapısı art deco özellikleri taşır.