1 MAYIS: Kamusal alanlar toplumun özgürleşme noktalarıdır

1 Mayıslar, Taksim ve bitmeyen gerginlik

1 Mayıs yıllardır ülkenin bir gerilim konusu olarak gündeme getiriliyor. 1960 larda “bahar bayramı” ve tatil ilan edilen ve uluslar arası camiada adı ve anlamı çok bilinen bu bayramın bahar bayramına dönüştürülmesi bile devlet yönetiminin “işçi bayramı” kelimesinden çekindiğini gösteriyor.

Mayıs 1977 de DİSK Genel Başkanı Kemal Türkler konuşmasını yapıyor

1970 li yıllarda “bahar bayramı değil işçi bayramı “ kavramsal çekişmelerinin yaşandığını o yılları yaşayanlar bilir.
1976 da ilk kez kitlesel bir bayram olarak 1 Mayıs kutlanır ve İstanbul’da bu alanın adı TAKSİM dir. O günün koşullarına göre muhteşem bir kalabalık alanda yer alır. 400 bin kadar kalabalık kentin bu meydanına yepyeni anlamlar katar. Bu kamusal alanın yeni bir anılma biçimi daha vardır artık: 1 Mayıs meydanı.

1977 1 Mayıs’ında meydanda yaşanan büyük panik

Ne yazık ki 1977 1 Mayıs’ında bu meydanda ‘umulmadık’ bir gelişme yaşandı. Bazı grupları ve eğilimleri alana almayacağını söyleyen o dönemin DİSK yöneticileri miting öncesi bir gerginlik yaratmıştı. Bu gerginliği de fırsat bilen provakatörler tarafından binlerce insanın bulunduğu 1 Mayıs kutlamaları sırasında şimdiki su sarnıçlarının üzerinden topluluğun üzerine ateş edildi ve özellikle Kazancı Yokuşu’nda yaşanan ezilmelerden olmak üzere 37 kişi hayatını kaybetti. (31 kişi ezilmeden, 5 kişi vurulmadan, 1 kişi panzer altında kalarak ölürken 130 dan fazla kişi yaralandı)

İşçilerin kutladığı bu bayrama bir gözdağı ve kamusal alanın bu denli büyük gösterilerde kullanılmasına ilk tepki fiilen yaratılmış oluyordu.

1977 1 Mayısında yaşamını kaybedenler

1977 de yaşananlara rağmen 1978 de Taksim de yine çok büyük bir katılımla 1 Mayıs toplantısı yapıldı. 1979 da ise ülkenin bazı illerinde sıkıyönetim vardı ve Taksim’e ve İstanbul’a sokağa çıkma yasağı uygulandı 1 Mayıs’ta. Taksime sıkıyönetim tarafından dikilen sancak ile o günden sonra Taksim 1 Mayıs kutlamalarına yasaklandı. 1980 den sonraki Cunta yönetimi “bahar bayramını” da kaldırdı ve 1 Mayıslara karşı olduğunu ayan beyan ortaya koydu.Cunta yönetimi sona erdikten sonra da 1 Mayıs kutlamaları çeşitli engellerle karşılandı. Taksim meydanı bir türlü bu kutlamalara verilmek istenmedi. Her 1 Mayıs bu anlamda özellikle resmi görevlilerin yasakçı düşünceleriyle yarattıkları gerilim günleri oldu.

1977 1 Mayıs’ında Sular İdaresi üstünden topluluğa ateş edenler

Bugün yaşanan ve yarınki 1 Mayıs gösterileri için gösterilen bu aşırı tepki de ne yazık ki neredeyse devlet geleneği haline gelen bu yasakçı zihniyetin bir ürünü gibi görünmektedir. Oysa bu meydanlar bütün toplumundur ve bir bayram için kullanılmayacaksa ne için kullanılacaktır?

Bir kamusal alan olarak Taksim Meydanı

İstanbul’un geleneksel yapısı ve Osmanlı dönemindeki sur içi kentleşmesi içinde “meydan” kavramına uygun mekanlar sınırlı kalmaktadır. Taksim batılı anlamda meydan kavramına daha yakın bir mekansal örgü oluşturur ve bu yüzden uzun yıllardır modern kentin meydanı olarak kabul edilir.

Aynı zamanda Taksim kendi gelişim sürecinde Cumhuriyet’ten itibaren çeperlerindeki değişiklikler ve kazandığı yoğunlukla meydanlaşmıştır.

Bu günlerde Taksim Meydanı

Bugün kamusal alanların dünyada artan bir önem taşıdığını, toplumsal gönenç ifade yerlerinin bu alanlar olduğunu, sadece kutlamalar için değil ama günlük yaşamında yoğun olarak geçtiği yerler olarak bu meydanlar öne çıkmaktadır. Kamu mekanları toplum kesimlerinin birinin ya da bir bölümünün değil neredeyse tümünün ortak kullanımına açıktır. Günümüzde gelişen sivil toplum, aktivitelerini bu meydanlarda sergilemekte, forum köşeleri, tartışma platformları içeren noktalarla zenginleşmekte, dinlenme yerleri, yeme içme noktalarıyla kamusal ihtiyaçlara yönelmektedir.

Kamu mekanının genel güvenliğin sağlanması elbette merkezi yönetimin görevidir. Toplum kesimlerinin bütün farklılıkları ile bu alanları ortak bir şekilde kullanılmasının sağlanması yine bu güvenlik konsepti içinde çözülmelidir. Ancak “genel güvenliğin” bir biçimde bahane edilerek bir kısım toplum kesimine kapalı tutmak ne kamusal alan tanımına ne de demokrasi standartlarına uyan bir yönetim davranışı olamaz.

1977 1 Mayıs’ı Kazancı Yokuşu’nda bekleyen kamyonet ve yaşanan büyük izdiham

Taksim meydanı işçi ve emekçi bayramından sürekli olarak bu denli kıskanç şekilde kaçırılırken nerdeyse diğer tüm etkinliklere açık tutulmaktadır. Yılbaşı eğlenceleri, çeşitli konularda başka mitingler, bazı kuruluşların yıldönümleri… gibi etkinlikler açık olan meydanın 1 Mayıs söz konusu olduğunda 30 yılı aşkın bir şekilde ve sabit fikirle kapalı tutulması açık söylenmesi gerekirse hiç anlaşılır değildir.Bu kompleks aşılmalı, Taksim Meydanı’nın verilip verilmemesi bir iktidar savaşı olmaktan çıkarılmalıdır. Orası tüm toplumun kamusal alanıdır.

Geçmişte 1 Mayıs ve Taksim Meydanı