AHMET TURHAN ALTINER
Mart ayı girince bir türkü söylemek isterim. Türk folklorcusu Muzaffer Sarısözen’in Atatürk’ten derlediği Selanik türküsü bu: “Çalın davulları çaydan aşağıya… / Mezarımı kazın dostlar belden aşağıya / Koyun sularımı kazan dolunca / Aman ölüm zalim ölüm / Üç gün ara ver / Al başımdan bu sevdayı / Götür yare ver… / Selanik içinde selam okunur / Selamın sedası dostlar cana dokunur…”
Bundan 578 yıl önce 1 Mart 1430’da, İstanbul’un fethinden 23 yıl önce, Türkler Selanik’i üçüncü kez fethetmişti. Sultan I. Murat zamanında Çandarlı Halil Paşa komutasında Selanik’e ilk girişimiz 634 yıl önceye dayanıyor. Yaklaşık yedi yüzyılda bu şehirden yansıyan tarih neden Avrupalı olduğumuzun kanıtı… İmparatorluk yaşama sanatının odak noktası… Esarete başkaldıran şehir… Özgürlük türkülerinin söylendiği…
Selanik! Selanik! Neler çağrıştırıyor neler… 17’nci yüzyılda bilimsel araştırma ve çalışma merkezi. 18’inci yüzyılda imparatorluğun yenilik yanlısı öğelerinin yerleştiği ve yeni düşüncelerin üretildiği ilerici kent. İmparatorluğun son dönemlerinde devrim. İttihat ve Terakki’nin başkenti. Abdülhamit’in sürgün yeri… Fikir hareketleri, dinamizm, Büyük İskender, jön Türkler, Mustafa Kemal, Hareket Ordusu, Ömer Seyfettin, Aka Gündüz, Yahya Kemal, Nâzım Hikmet…
İmparatorluğun beyni, muhafazakar, monarşist Dersaadet’in tersine. Buyur ola bu testusta upuzun tarihinden Selanik’i bir-iki satır aralamaya bu kez de…
1. Avrupa’da önce Selanik’e girilmişti. İstanbul’un düşürülmesinden üç yıl sonra 1456’da Atina kolaylıkla alınmıştı, sonra da Mora. Yunanlıların Osmanlı egemenliğini pek bir direniş göstermeden benimsemesinin temelinde hangi etmenler yatıyordu?
a. Frankların baskıcı ve keyfi yönetimine duyulan güçlü tepki
b. Osmanlıların Rum Ortodoks Kilisesi’ne tanıdığı ayrıcalıklı konum
c. Hıristiyan uyruklular için ticaret serbestliği ve Yunanca eğitim izni
d. Hepsi
2. 15’inci yüzyılda Kraliçe İsabella ile Kral Ferdinand döneminde Musevilere “Ya Hıristiyan olacaksanız ya da 10 ay içinde İspanya’yı terk edeceksiniz” deniyor. Bunun üzerine Sultan II. Beyazıt, Kaptan-ı Derya Hasan Paşa’yı donanması ile birlikte İspanya’ya gönderiyor ve bir grup Musevi’nin kurtulmasını sağlıyor. II. Beyazıt acep hangi şehre “2 bin adet Musevi gönderile” diye ferman veriyor?
a. Selanik
b. Yanya
c. Drama
d. Manastır
3. Aşağıdakilerden hangisi Selanik’le ilgili gerçeklerden biri?
a. İttihat ve Terakki cemiyetinin merkezi konumundaki Selanik “Kabe-i Hürriyet” diye anılırdı
b. II. Dünya Savaşı’nda Alman işgali altındaki yıllarda Selanik’te 60 binden fazla Yahudi katledilmişti
c. 1923’ten sonra “Ahali Mübadelesi” olarak bilinen karşılıklı değişim sırasında Selanik’teki Türklerin önemli bir bölümü Türkiye’ye göç etti
d. Hepsi
4. Yunanistan’da Karamanlis hükümeti sırasında devlet içinde kurumlaşmaya başlayan faşist güçlerin katliamları iktidar ile muhalefet arasındaki sürtüşmeyi artırıyordu. Böyle bir ortamda ilerici milletvekillerinden Lambrakis, Selanik’teki bir silahsızlanmaya çağrı konferansında konuşmasını yaptıktan sonra sokağa çıktığında bir kamyonet tarafından ezilerek öldürülmüştü. Bu olayı Costa Gavras sinemaya aktardı. Film bu suikastı anlatan romanın adını taşıyordu. Kestirebilecek misiniz?
a. Z
b. Ne
c. Tesadüfün Böylesi
d. Hiçbiri
5. Birinci sorudaki filmin adı “Z”nin Yunancada ne anlama geldiğini kestirebilecek misiniz?
a. Suikast
b. Meçhul
c. Çete
d. Yunancada “yaşıyor” veya “ölümsüz” anlamına gelen “zi” ya da “ze” sözcüklerinin baş harfi
6. Kim Selanikli?
a. Kurtuluş Savaşı komutanlarından Refet Bele
b. Yunanlılara ilk kurşunu atan gazeteci Hasan Tahsin
c. TKP’nin kurucularından Şefik Hüsnü Değmer
d. Hepsi
7. “Bir vefasız yare düştüm hiç beni yad etmiyor” bestecisi Selanikli müzisyen kim? 1909’da gönüllü olarak katıldığı Hareket Ordusu ile İstanbul’a geliyor. Balkan Savaşı’na katılıyor.
a. Udi Ahmet Efendi
b. Yorgos Kazantzis
c. Faiz Kapancı
d. Matbaacı Ferit Efendi
8. Keyif Selanik: Aşağıdakilerden hangisi Selanik mutfağından?
a. Patlıcanlı pide
b. Mafiş
c. Pekmezli kestaneli aşure
d. Hepsi
9. Peki, Büyük İskender’in babası Philippos tarafından kurulan Selanik’in adı nereden geliyor?
a. Kral Kassandros’un eşi Thessaloniki’den
b. Yürekten
c. Keyiften
d. Damat Niko’lardan (Sela-Niko)
Yanıtlar: 1) d, 2) a, 3) d, 4) a, 5) d, 6) d, 7) a, 8) d, 9) a.
