20 Milyonluk Mumbai için Gecekondu Rehabilitasyonu
Bombay’ın gecekonduları
Gecekondu kasabalarında (varoş da denilen yerlerde…) kırdan gelerek patlayan bir göçün tüm sonuçları ortaya çıkmaktadır. Geçtiğimiz yüzyılın ikinci yarısından, metropollerde veya metropol yakınlarında yaşayan insanlar dünya nüfusuna orantılı olarak şaşırtıcı derecede arttı. Şehirlerin sosyal hareketlilik ve eğitim için yeni fırsatlar vaat eden ekonomik faaliyeti ve iş bulabilme ümitleri geniş kitlelerin kentlere doğru hızlı hareketlerinin sebepleri olmuştur. Göçle birlikte büyüme merkezleri haline gelmiş olan gecekondu alanları kentler ve çevrelerindeki kırsal karakterli fiziki yapılaşmanın yayılma çevresi olmuştur.
Yıllar içinde özellikle az gelişmiş ülkelerde göçler katlanarak büyüdü. Ancak göçle birlikte artan nüfusu karşılamak üzere alt yapı ve uygun bir kaynak olmadan yeni gelişme alanlarının kentle entegrasyonu zor şartlar içinde tıkanmaktadır. Mumbai Hindistan’ın en büyük şehri yaklaşık 20,5 milyon nüfusu ile 2012 itibariyle listede dünya listesinde11. sırada bulunmaktadır. New York Times’ın 2011 yılında yayınlanan bir makalesinde kentin yaklaşık% 60 ı işgal edilmiş alanlarda derme çatma evlerde sağlıksız koşullarda yaşamaktadır.
Dhobi Ghat, Mumbai, Hindistan
Özellikle Mumbai’de olan gecekondular, onlarla birlikte gelen yoksulluğu geçmişte bırakmak istiyorlar. Son yıllarda gecekondu alanlarının rehabilitasyonu esasına dayalı olarak kentsel çevrenin en girişimci ve yaratıcı kullanımlarından bazıları üzerinde fikirler ortaya konmaktadır.
Bu bölgenin cılız kaynaklarıyla kurulan hassas denge, kentsel ve çevresel malzemelerin yeniden kullanımı ve geri dönüşümü üzerine düşünen topluluklar vardır.
Arazi içindeki doğal ortamlarda aralarında gelişen kendine özgü pazarı içinde tabakhane, kil çömlek yapımı ve plastik geri dönüşümü gibi konularda özel bir sanayi potansiyeli bulunmaktadır. Bu tür işler gecekondularda yaşayan birçok kişiye istihdam imkanı sağlamaktadır ama daha şehirlerde gecekondularda yaşayanlar için yetersiz gelir durumundan dolayı sağlana sosyal hareketlilik çok kısıtlı kalmaktadır. Bu tür emek-yoğun seçenekler ile, eğitime erişim de çok sınırlıdır. Bu derme çatma toplulukların kentsel yaşama tutunmaları yenilikçilik ve uyum gerektirir.
Gecekondu pek çok kamu altyapı erişimi olmayan gelişmemiş arazi üzerine inşa edilmiştir. Alt yapı olanakları sınırlıdır, temiz su ve ekonomik güç için kaynaklar da azdır. Tuğla ve harçtan yapılan basit gecekondular yeni büyüme stratejisini karşılamak ve ihtiyaç duyulduğunda organik olarak alanın planlanması kaydıyla sporadik olarak yükselecektir.
Mumbai çevresindeki gecekondu alanı gelişen ekonominin sağladığı kadar iş ortamlarında sessizce çalışabilir iken, yine de yaşayanlar açısından gelecek yaşam için büyüyen bir kaygı vardır. Gecekondu sakinin ironisi, bu yerleşim ve topluluklara hükümetin hiçbir ekonomik değer ayırmamış olmasıyla büyümektedir. Oysa arazi geliştirmelerinde bu yörelerin milyarlarca dolar potansiyeli olduğu bilinirken…
Dhravi Gecekonduları, Mumbai, Hindistan,
Bu durum Mumbai hükümeti için yeni değildir. 1970 yılından bu yana gelişmeler için arazi açmak maksadıyla yollar aramaktadır.
Bazı çözümlerde gecekondu sakininin evlerini insanlık dışı yöntemlerle yıkan, hükümet kuvvetleri sorunu çözememekte, bu alanlar yeniden dirilircesine ortaya çıktığında sorunun tedavisi gibi başka bir çözüm yolları bulması gerektiği anlaşılmıştır.
Bu sefer yeni yaklaşım ile yurttaşların dikkate alan bir yolun izlenmesi politikasına adım atıldı.Hükümet alanı tespit edip saydı ve konutları iyileştirmek- getirmek için planlamaya girişip maliklere kimlik kartı verdi. 1990 yılına kadar Mumbai’de bütün gecekondu alanları açıkça devlete aitti. Daha sonra bu alanları gecekondulara kiralamaya başladı. 1990 yılından bu yana, daha verimli çözüm gecekondu sakinlerinin geliştiriciler tarafından sunulan yeni seçeneklerle nihayet gecekondularını sökmeye ve başlamaları olmuştur.
Şimdi Gecekondu Rehabilitasyon Kurumu on yıllık bir süreçte bunu mümkün kılmak için çalışıyor. Projeye göre her kalkınma planı beş aşama içerir ve ilk mevcut evlerinin yerine inşa edilecek yeni modern binalara taşınmaları gecekondu sakinlerin en az % 70 onayı gerektirmektedir.
Mimar Mukesh Mehta
Dharavi Yeniden Geliştirme Planı , Mumbai büyük gecekondu alanı olan Dharavi’de halen tartışılıyor Mimar Mukesh Mehta, konutlar için arazi alanının % 65’ini ayırmak ve ticari kullanımlar için kalan araziyi kiraya verecek şekilde yüksek katlı, karma kullanımlı gelişmelerle donatarak gecekondu alanlarını yeniden planlamak için atanmıştır. Geliştiricilerin teşvikler için ödenen her 1 metrekare için duruma göre 1 ya da 1/3 metrekare arazi vaat ediyorlar. Üst katlarda piyasa değerleri de yüksek konutlar satışa sunulacak ise zemin katlarda bazen yedek konutlar için yer ayırmaktadırlar. Geliştiriciler % 35 lik kısmı yaklaşık olarak kiralık arazi şeklinde planlamışlardır.
Dhobi Ghat, Mumbai, Hindistan
Planlanan evler için, geçmişteki gecekondu yerine sakinlerine 220 feet kare= 20.5 m2 daire sözü vardır ve aktivistler gecekondularının zemin seviyesin çok büyük alanlar kullandıkları iddiasıyla avlu alanlar yerine 400 feet kare= 40 metrekare ev talep etme konusunda ısrar ediyorlar.
Bunun dışında farklı ortamlardan taşındıkları için farklılıklara ilişkin kültür şoku soru da vardır. Dharavi nesiller boyunca gelişmiş bir kültür ve yaşam tarzı ile bir şehir içinde bir şehir gibidir. Yeni projede tüm sağlıklı koşullar, tam bir topluluk, eşsiz mekansal yapılar, yatayda gelişmiş büyücek alanlara yayılmış fiziki yapılaşma ve teraslar, çatılar, saçaklar ve avlularla birlikte dikey ve yatay geçiş yapılabilir yenilikçi bir kullanımı sunulmaktadır. Bu ihtiyaca göre, organik büyüme doğası canlı tutulmaktadır. Sonuçat burası bir yaşam alanıdır.
Bu projede gelecekte neler Dharavi’nin mevcut sakinleri için oluşturulacaktır? Sağlık, eğitim ve altyapı hizmetlerinin kurulması ve kamu olanaklarına erişim için fırsatlar Mumbaililerin kendileri ve çocukları için daha iyi bir gelecek öngören, göçmen toplulukları için bir basamak ve örnek oluşturacak projedir. Ama o zaman gelene kadar, bu toplum ve kırsal kesimde ve kentsel gecekondu tarzı yaşamda farklı tür farklı bir uyum bir sorunu elbette olacaktır.
Mega kentler, 10 milyon insanı aşan bir nüfusa sahip şehirler, sayısı gün geçtikçe sayıca artmaktadır. Etkileşimli grafik göre Guardian dünyada 23 megakent bulunduğunu ve bu sayının konut sıkıntısı ve kaynak yönetimi sorunları çözülmüş olsa da olmasa da büyümeye devam edeceğini öngörmektedir.
Kaynak: Arch Daily
Çeviri: Mimdap
3 Yorum
Ahmet Uslu
gecekondu devri bence bitti. sefalet anlamında Türkiye’de sorun çözüldü demiyorum. artık büyük kitleleri eskiden olduğu gibi denetimsiz bırakmıyorlar. git istediğin yere istediğin gibi yap dönemi bitti. şimdi bir şekilde imar durumuna sokmaya, gerekli harçları alarak sistem içinde sorunu tutmaya çalışıyorlar.
Dilek Öncel
Açık söylemek lazımsa “geliştiriciler” kavramı gibi burada okuyunca normal ama bizim ülkemizde telaffuz bile edilmeyen, kısmen bilgisizlikten kısmen de sevilmeyen patron yanlısı-sermaye temsilcisi tarzında korkular yüzünden kavramları su yüzüne çıkarmışsınız.
Geliştiricilerin içinde hem yatırımcı hem kamu yönetimi hem de orada yaşayanlar var. Ve bu Hindistan’da yapılabiliyor.
Bizde, efendim sen kimi savunuyorsun vaziyetleri.
Neyse, belki sular durulur da herşeyi salimen görebileceğimiz bir safhaya geliriz umarım.
Selma Aksoy
Yazıyı dikkatle okuyunca gecekondu alanlarının yenilemesi, kent alanına dahil edilişi ve burada ikamet edenlerin hak sahibi edilmesiyle alakalı çok önemli kararları görürüz.
Eski sahiplerin yeniden sahiplenmesi sırasında oranlara dikkatinizi çekerim. Dönüştürülecek alanın belli bir kısmının baştan kamusal kullanımlar için oransal olarak kapatıldığını ve geri kalan bölümde sistemin kendini döndüreceği bir inşa etme aklının yürütüldüğünü fark ederiz.
Bugün ülkemizde bazı örneklerde bu tatda bazı görüşler ve ilerlemeler var fakat dönüşüm alanlarında bu modellere mimarların daha dikkatle bakmaları ve modeli geliştirmeleri gerekir.