Taksim |
Ana Sayfa Bağlantılar Biz Kimiz İletişim Mimar İş İlanları
ANA SAYFA
Taksim
Share 20 Mart 2012

Arif Atılgan

Taksim Meydanının bugünkü halinin geçmişine bakılırsa, ilk olarak burada1600 lü yıllarda mezarlıkların yer aldığı bir alan bulunduğu görülecektir. Bu mezarlıklar, Beyoğlu ve Galata’ya su dağıtımı için maksem yapılmasıyla, giderek yok olmaya başlamışlardır. Bir nevi su deposu olan maksemden, çevre semtlere suyun taksim edilmesi dolayısıyla alana da Taksim adı verilmiştir. Taksim Makseminin inşasına 3. Ahmet (1703-1730) döneminde başlanmış, 1. Mahmut döneminde (1730-1754) bitirilmiştir. 1839 yılında son şeklini alan Maksem 2008 yılında İBB tarafından sanat galerisi haline getirilmiştir.
                                                                                  Taksim Maksemi

Bölgeye 1780 yılında 3. Selim zamanında Taksim Topçu Kışlası inşa edilmiştir. Şimdiki metro girişinin bulunduğu yerde ahırlarının yer aldığı Kışla, Cumhuriyetin ilanı sonrası önemini yitirmiştir. Bina 1923 yılında Türk Milli Futbol Takımının Romanya ile ilk milli maçını yapmasıyla stadyum olarak kullanılmaya başlanmıştır. Mimarının Krikor Balyan olduğu yazılan, Hint ve Rus mimarisinden izler taşıyan yapı 1940 yılında Vali Lütfü Kırdar tarafından yıkılmış, yerine o zamanki adıyla İnönü bugünkü adıyla Taksim Gezisi oluşturulmuştur. Taksim Gezisi ünlü Prost İmar Planında Maçka ve Dolmabahçe’ye kadar devam eden, kent içersinde yer alan yeşil bir vadi olarak planlanmıştı. Günümüze, Taksim- Maçka arasındaki yeşil kuşaktan sadece yıkılan kışlanın bulunduğu alan kalabilmiştir. Ayrıca parkın meydan tarafına İsmet İnönü’nün atlı heykelinin konulması düşünülmüştü. Ancak 1940 lı yıllarda kaidesi yapılan İnönü’nün atlı heykeli 1950 li yıllarda siyasi nedenlerle kaidesinin üzerine yerleştirilmemişti. Bu kaide 1982 yılında İnönü ailesinin Maçka’daki evinin karşısındaki Taşlık Parkına götürülmüş, depolarda bekletilen atlı heykel de üzerine konulmuştur.

Taksim Kışlası

İsmet İnönü Heykeli

İstiklal Caddesi ile Sıraselviler Caddesi arasındaki üçgen şeklindeki alanda Aya Triada Rum Ortodoks Kilisesi bulunmaktadır. 1867 yılında inşasına başlanan, 14 Eylül 1880 tarihinde açılışı yapılan Kilise, Osmanlı zamanında kubbeli kilise yapılması yasağının kalkması sonrası inşa edilen ilk kilisedir. Fatih Sultan Mehmed bir söylentiye göre camilerle kiliseler birbirine karışmasın diye, başka bir söylentiye göre ise kiliseler camilerden daha heybetli olmasın diye böyle bir yasak koymuştu. Ancak bu yasak Tanzimat Döneminde azınlık haklarının öne çıkması dolayısıyla ortadan kaldırılmıştı.

Aya Triada Kilisesi

Bu arada elektrikli tramvayların çalışmaya başlamasına kadar, 1872-1914 yılları arasında şehir içi ulaşıma büyük katkısı olan atlı tramvayların atlarının dinlendirildiği ve nöbet değiştirdiği ahırı da geçmemek gerekir. Taksim Maksemi ile Fransız Konsolosluğu arasında bir yerde olan bu ahırı Dingo isimli bir Rum işletiyormuş. Ahırdaki yorgun hayvanların karmaşası dolayısıyla olsa gerek, insanlar karmaşa olan yerlerde Dingo’nun ahırı sözcüğünü kullanma alışkanlığını edinmişlerdir.
8 Ağustos 1928 tarihinde açılışı yapılan Taksim Meydanının ortasındaki Cumhuriyet Anıtı ise Cumhuriyet Dönemini aksettiriyordu. İtalyan heykeltıraş Pietro Canonica’nın eseri olan anıt büyük bir havuzun içersinde olacak, iki yanında bulunan çeşmelerden yalaklara akan sular büyük havuza taşacaklardı. Ancak çeşitli sebeplerden çeşmeler ve havuz eksik bırakılmıştır.

 

                                                                                                Cumhuriyet Anıtı

1946 yılında meydanın deniz tarafında, Haydarpaşa Garının ilk genel müdürü Alman uyruklu Bay Hügnen’in Köşkünün olduğu söylenen yere, Mimar Rüknettin Güney ve Mimar Feridun Kip tarafından projeleri çizilerek bir Opera Binası inşasına başlanmıştır. Daha sonra ödenek yokluğu ile ara verilen bu binaya 1956 yılında mimar Hayati Tabanlıoğlu’nun tadilat projesi ile devam edilmiş ve 12 Nisan 1969 yılında bitirilmiştir. Binanın inşasına Opera Binası olarak başlanılmış, ancak bittiğinde açılışı İstanbul Kültür Sarayı olarak yapılmıştır. İstanbul Kültür Sarayı 27 Kasım 1970 tarihinde yanmış, gerekli onarımdan sonra 6 Ekim 1978 tarihinde Atatürk Kültür Merkezi olarak tekrar açılışı yapılmıştır. 2000 li yıllarda içersindeki faaliyetleri durdurulan binayı 2005 yılında yıkmak önerisi gelmiş ancak STK ların etkinlikleri ile bina 2007 yılında 1. gurup kültür varlığı olarak tescil edilmiştir. Bugün restore edilerek tekrar halkın hizmetine sokulacağı açıklanmaktadır.

                                                                     Opera Binası İnşaatı Ve Hügnen’in Evi

 

Bu arada 1975 yılında meydanın Kazancı yokuşu tarafında inşası gerçekleştirilen Oteli de unutmamak gerekir.
Taksim Meydanı Yayalaştırma Projesi adıyla askıya çıkarılan planlar dolayısıyla gündeme oturan Taksim Meydanı’nın belgesel geçmişi bu şekildedir. Adı geçen 1/5000 ve 1/1000 ölçekli planlar 14-02-2012 tarihinde İBB Meclisi tarafından oy birliği ile kabul edilmiştir.
Bugün İstanbul’daki tek meydan gibi meydan olan Taksimde, yayalaştırma adı altında trafiği yer altına almak ve 72 yıl önce yıkılmış kışlayı tescil ederek yeniden inşa etmek fikrinin savunulur tarafı bulunmamaktadır. Böyle bir uygulama her şeyden önce yıllarca sürecek inşaat çalışmaları dolayısıyla bu meydanı da ortadan kaldıracaktır. Yer altına arabaların girişi için açılacak tüneller ise meydana yayaların girişini engelleyecek, adeta buraya dar koridorlardan girilmesine sebep olacaklardır. Bu durum, mitingler için alana gelecek insanların adeta kapı haline gelen bu koridorlardan içeriye girerlerken kontrollerini sağlamak için düşünüldüğünü akıllara getirmektedir. Kışlanın içersine konacak fonksiyonları incelediğimizde kültür merkezi adı altında bir AVM olacağı belli olmaktadır. Yaklaşık 30 Bin m2 ye oturan 3 katlı kışla binası herhalde projenin finansını karşılamak için düşünülmektedir.


Kentlere ille de bir şey yapmak gerekmez. Özellikle meydanları, eskidikçe birçok anıyı da üzerlerinde biriktirdikleri için daha değerli olmaktadırlar. Taksimde sadece otobüslerin birikmesi dolayısıyla bir görüntü kirliliği bulunmaktadır. O sorun da otobüslere ring yaptırılarak çözülebilir. Bir an önce AKM nin de açılmasıyla, Taksim anılarımızdaki gibi yaşamaya devam etmelidir.
Bu planla ilgili düşüncelerimin yanında, Taksim Meydanı ile ilgili anılarımı da ifade etmek isterim.
1950 li yıllarda Taksim Meydanında elinden tuttuğum babamla dolmuş veya otobüs beklerdik. Bu arada babam bana, Sular İdaresinin üzerindeki ışıklı panoda yürüyen yazılarla yazılan günün haberlerini okutarak, bir nevi sınav yapardı. Yine o yıllardan aklımda kalan anı, önünde törenler yapılan Cumhuriyet Anıtı ve meydanın deniz tarafında tahta perdelerin arkasındaki bitmeyen Opera Binası inşaatı idi. Bir de Taksim Gezisinin başındaki İsmet İnönü’nün heykelinin kaidesi. Yaşım büyüdükçe meydanın ortasındaki Otobüs durağında ve Maksemin önündeki saatin altında arkadaşlarla buluşmalar, üniversite yıllarımda bu alanda katıldığım yürüyüşler… Kanlı1 Mayıs1977 İşçi Bayramının ve 3 Haziran 1977 Bülent Ecevit’in mitingleri de meydanla ilgili unutamadığım anılarımın içersindedir.1960 İhtilalinden sonra Meydanın ortasına bir Süngü Heykeli dikilmişti. Başka bir askeri darbe sonrası, 1981 yılında kaldırılan bu heykelden sonra, Taksime Cami konusu yoğun olarak gündeme gelmişti. 2012 yılında ise eski kışlanın yeniden inşası düşünülmektedir.
                                                 

             

Süngü Heykeli

Liseyi Taksim’deki Atatürk Erkek Lisesinde okumuştum. Sıra arkadaşım Yücel Cavkaytar isimli güler yüzlü bir çocuktu. O, 1962 yılında 14 yaşındayken Avrupa gençler okçuluk şampiyonu olmuştu. Aynı yıl Ülkemizde birçok ünlü sporcuyu geride bırakarak Yılın Sporcusu seçilmişti. O yıl kötü bir hastalığa yakalanmış ve okula gelememeye başlamıştı. Ben üniversiteye giderken hayata veda ettiğini öğrenmiştim. Onunla da Taksimde yaşanmışlıklarımız vardı.

 

Görüldüğü gibi sadece benim bile bu meydanda birikmiş çok miktarda anılarım bulunmaktadır. Meydanlar kentlerdeki diğer eskimiş varlıklar gibi buraların hafızalarıdırlar. Bilinmelidir ki bu değerleri değiştirmek, yok etmek aslında kentlerin hafızalarını ortadan kaldırmakla eşdeğer uygulamalardır.
Siyasetçiler katılımcı demokrasinin gündeme oturduğu 21. Yüzyılda, özellikle halktan tepki çekeceği belli olan bu tip projelerde, kesinlikle halka danışmadan karar vermemelidirler.

13 Yorum
  1. Taksim bölgesini babasının tarlası gibi gören siyasal iktidara sadece babasına kızmış ve isyan etmiş bir çocuk gibi davranmak yerine oturup bu şekilde geçmişi geleceği önce bir izah etmek lazım. Sonra da bu karşı duruşu on binler şeklinde çoğaltmak lazım.

    gülay ataş | 20 Mart 2012

  2. şu süngüye biraz takmış bir millet olduğumuzu düşünüyorum, belki süngü sever bir milletiz, belki kesici delici şeylerden çok hoşlanıyoruz. Kars’ta benzerinin dev boyutlarıyla Ermenistan’a doğru görünsün diye yapılmışı var. galiba bu süngü bir korkutma aracı. hani gelirsem yanına şeklinde bir tehdit falan içeriyor.
    sayın Atılgan benim daha önce Taksim meydanında görmediğim bu resmi AKP lilere gösterince acaba Taksim Kışlası gibi bu süngünün de büyüğünü geçmişte orada süngü varmış diye dikerler mi diye korkuyorum.
    saygılar

    Cemil Sönmez | 20 Mart 2012

  3. Taksim için el ele yeni bir hedefe. Sadece belediye başkanı fikriyle olmaz

    Yavuz Sergen | 21 Mart 2012

  4. Aya Triada kilisesinin ilginç bir özelliği var: 6-7 Eylül’de dinci/milliyetçi kalabalık tarafından yakılmış bir kilise. İç kısım restore edilmiş ama sol tarafta dipteki kemerin yarısında is bırakılmış. Kazancı yokuşu ve 1 Mayıs, Talimhane ve Kanlı Pazar….
    Taksim aslında sadece bir meydan değil bir anılar sergisi.

    Hüseyin Avni Dalaman | 21 Mart 2012

  5. Taksim meydanı bir yönüyle yeni Cumhuriyet’in kuruluşundan beri bir çok tarihi olaya tanıklık etmiş simge bir yerdir. Ulusal tarihte bu meydanın sahiplenilmesinde ve kullanılmasında sosyal tabaka ve kesimlerin, sınıfların farklı birikim ve düşünceleri vardır. Bu meydanı sadece bir açık alan gibi düşünmek ve altından yol geçirelim, tüneller yapalım demek olmaz. Yıkılan binayı oraya getirme fikri de fazla acemi ve biçimci, muhafazakar bir anlayış.

    nermin yılmaz | 22 Mart 2012

  6. Opera binası yapılırken Hügnen evinin cephesi korunmak istenmiş gibi bir fotoğraf bu ve ilk kez görüyorum. Bu önemli bir belge bence. Koruma meselesini fetişleştirenlere göre “içi başka dışı başka” olması hiç olamaz birşey ya hani, bence yakın maziye bir baksınlar epeyce örnek var. Eğer Hügnen evi opera cephesiyle bütünleşmiş bir proje çalışması varsa onu da bulmak gerekir .

    Koray Acarlar | 22 Mart 2012

  7. Hügnen evinin opera binası (AKM) inşaatının önünde asılı kalması inşaat ruhsatı ve fiilen inşaat aşamasına kadar koruma kurulunun ( o dönemde nasıl çalışırdı bilemiyorum) binayla ilgili karar verememesi diye yorumluyorum. Ya da korunsun kararı vardı fakat AKM cephesinin önünde engel teşkil ediyordu ve kaldırılmak isteniyordu. Hikayesini öğrenmek isterim ve bu bile Taksim genel kavramsallığı içinde bir başka dokunuş, başka bir hissediş demektir ve bilgi birikimimiz içinde önemlidir.

    erdoğan yakış | 23 Mart 2012

  8. o tarihte koruma kurulu yoktu.

    Ahmet Ünlü | 24 Mart 2012

  9. Arif Bey öncelikle sizi kutlarım,güzel bir yazı kaleme almışsınız hele ilk kez gördüğüm opera binası inşaatı fotografını çok ilginç buldum.
    Sizin de ifade ettiğiniz gibi hafızalarımızın yok edilmesine izin vermemeliyiz…
    Aynur Savaş Uluğtuğ

    Aynur Savaş Uluğtuğ | 25 Mart 2012

  10. dikkat edilirse “Taksim” diye sayın Atılgan’ın ortaya koyduğu şey sadece fiziki bir meydan değil. anlamlardan oluşan ve bugünde canlılığını sürdüren bir “kavram”. şöyle ki, her dönem “Taksim” üzerinde iktidarın, hakim olanların tasarruf geliştirmek istedikleri bir yer. ülkenin batılı anlamdaki bu meydanının imajı sürekli olarak “batı” anlamından “doğulu” anlama taşınmaya çalışılmış, ülkenin muhafazakar siyasal dalgalarında yeniden anlamlandırılmaya çalışılmıştır.
    akp iktidarı 10. yılında “Taksim” i farklı bir şekilde okumamıza yol açacak bir değişimi önümüze koymaya çalışıyor besbelli. Menderes döneminin yıkımları, Vatan, Millet caddeleri, Barboros bulvarı açılışı gibi. bana kalırsa kendi iktidardan gittikten sonra bile “o dönemi” hatırlayacağımız köklü değişikliklere soyunmak istiyor. ben bu isteği siyasal gücün dışa vurumu olarak görüyorum, bilimsel bir şehircilik anlayışına bağlı kalınsa ve mimarlığın doğal mecrasında yaratıcı projelerle bu süreç ilerlese hiç de sorun yok.
    fakat süreç böyle işlemiyor, yön verme ve fiziki müdahale siyasal kadroların mimarlıkla alakası olmayan karar ve inançlarına dayanıyor.

    necmi yazgan | 25 Mart 2012

  11. Taksim’in ne hale gelmesi lazım gelir sorusu bir mimarlık ve şehircilik sorunsalı, aynı zamanda toplumsal belleği hesaba alan bir kamusal tartışma platformudur.
    Biz Taksim’i nasıl görmek istiyor, nasıl yaşatmak, neleri korumak, neleri baştan yaratmak istiyoruz konuları sadece “proje” konusu elbette değildir. Toplumsal anlamda bir rıza gösterme halidir.
    Hükümet şu anda bu kurala fazla riayet etmeden fazla aceleci ve tepeden inmeci işler yapıyor ve bana göre tepki topluyor.

    Cemal Kozlu | 30 Mart 2012

  12. Hiç kafayı fazla yormayalım, beyefendi baş mimarımız bilirler.
    Bir parmak işareti bu işlerde yeterli olmaktadır.

    Şemsettin SAMİ | 8 Nisan 2012

  13. Taksim şu anda bizim kaybettiğimiz bir yer mi? Bir şeyleri yitirebiliriz diye mi endişeleniyoruz? Kimlik kaybı olur, mekan elimizden çıkar diye kaygı mı duyuyoruz?

    berna şahin | 9 Nisan 2012


Yorum yazmak için


Barınma sorunu bir barınma sorunu değil. Bir gençlik politikası sorunu, bir eğitim sorunu, bir sermaye transferi sorunu ve bir ücretsiz eğitim hakkı tartışması. Barınma sorunu barınma sorunundan fazlasıdır, gençliğin var olma, varlık olma, tanınma sorununun bir parçasıdır sadece. Barınma sorunu, gençlerden bu ülkenin kaynaklarının saklanmasıdır. Çözümü de siyaset üretmeyecek ama gençlik siyasete ürettirecek gibi görünüyor. […]

Copyright © 2021 All Rights Reserved | Mimdap.org